De winkelkar, de dokter, verzekeringspremies, ze worden allemaal duurder. Voorstellen die raken aan verschillende fiscale privileges botsten op een luide nee vanuit regeringspartijen. Werkgeversorganisatie Voka duwt in dezelfde richting en wil vooral snijden in domeinen als de gezondheidszorg, onderwijs en welzijn. Maar wie wordt getroffen door de voorstellen die voorlopig in de pers circuleren?
Wie de winkelkar nu al duur vindt
Een btw-wijziging kan in één beweging miljarden opleveren. Dat kan door het hoogste tarief van 21 procent op te trekken naar 22 procent. Of, ingrijpender, door de verlaagde tarieven van zes en twaalf procent gelijk te trekken tot een tussentarief van negen procent. Onder het tarief van zes procent vallen nu basisproducten als voeding, water, energie en geneesmiddelen.
Een algemene btw-verhoging komt terecht bij iedereen die consumeert, zei ACV-voorzitter Ann Vermorgen eerder al. ‘Omdat gezinnen met een laag of gemiddeld inkomen een groter deel van hun inkomen uitgeven aan dagelijkse behoeften, voelen zij zo’n verhoging echter het sterkst.’
Nochtans hoeft de btw volgens Vermorgen niet omhoog om meer inkomsten op te leveren. Tussen de btw die volgens de bestaande regels verschuldigd is en wat werkelijk binnenkomt, gaapt in België een flinke kloof. Fraude speelt daarin een grote rol, naast faillissementen en administratieve fouten.
‘Gezinnen met een laag of gemiddeld inkomen besteden een groter deel van hun inkomen aan dagelijkse behoeften en voelen een btw-stijging het sterkst.’
Ann Vermorgen, voorzitter ACV
In 2023 ging het volgens de Europese Commissie om 12,3 procent van de verschuldigde btw, tegenover ongeveer 9,5 procent gemiddeld in de Europese Unie. ‘Ongeveer vijf miljard euro verdwijnt op die manier. Geld waarop de overheid recht heeft, maar dat niet binnenkomt.’ Dat volledige bedrag terughalen lukt geen enkel land. Maar alleen al de kloof terugbrengen tot het Europese gemiddelde zou volgens berekeningen van het ACV ongeveer anderhalf miljard euro per jaar opleveren. Dat is grofweg wat de geplande btw-verhoging moest opbrengen.
Een btw-verhoging heeft mogelijk zelfs een dubbele impact op de koopkracht. Aan werkgeverskant klinkt het dat een ingreep in de btw gepaard moet gaan met een bijsturing van de automatische index. Die stemmen willen vooral vermijden dat hogere prijzen op termijn gecompenseerd worden door hogere lonen. De winkelkar wordt dan duurder, terwijl je loon die stijging niet mag volgen. Dat is eigenlijk nu al het geval met de centenindex. Sinds juni volgen de lonen boven 4.000 euro bruto en uitkeringen en pensioenen boven 2.000 euro slechts beperkt prijsstijgingen. In 2028 volgt een volgende beperking.
Wie een aanvullende verzekering heeft bij het ziekenfonds
Bij minister van Financiën Jan Jambon (N-VA) ligt een nota om de non-profitsector op dezelfde manier te belasten als bedrijven: van vzw’s, sportclubs en lokale verenigingen tot liefdadigheidsorganisaties en ziekenfondsen. Zo wordt gedacht aan een belasting op de activiteiten die ook door commerciële spelers worden aangeboden, zoals de aanvullende verzekeringen van de ziekenfondsen.
Toch maken ziekenfondsen niet zomaar winst op de aanvullende verzekeringen. Als er overschotten zijn, worden die gebruikt om de verzekeringspremies betaalbaar te houden of om uitkeringen te verhogen. Commerciële verzekeraars keren daarentegen hun winst uit aan de aandeelhouders.
Wie ooit een hospitalisatieverzekering zocht of een aanvullende verzekering voor tandzorg, weet dat het aanbod sterk verschilt. Ziekenfondsen sluiten niemand uit op basis van leeftijd of bestaande aandoeningen. Bij commerciële verzekeringsproducten worden mensen met een bestaande of eerdere aandoening wel uitgesloten of betalen ouderen een veel hogere premie.
De redenering achter het voorstel is dat het middenveld vandaag niets betaalt. Maar dat klopt niet, bevestigden eerder al verschillende experten. Ze vallen buiten de vennootschapsbelasting omdat ze een wettelijke taak in de sociale zekerheid uitvoeren, en omdat ze geen winst mogen uitkeren aan aandeelhouders. Met die middelen vervullen ze ook taken die de overheid links laat liggen, zoals het ziekenvervoer. Wat een belasting zou betekenen voor de premies en voor de rest van dat aanbod, heeft voorlopig niemand becijferd.
Wie aan het loket of aan de telefoonlijn wacht
Een ander spoor is besparen op de overheid zelf. MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez pleit voor de afschaffing van de provincies en de Senaat, minder parlementsleden en ministers, het niet vervangen van gepensioneerde ambtenaren, het samenvoegen van diensten en meer werken met artificiële intelligentie.
Vandaag scoren die diensten nog relatief goed bij wie ze gebruikt. Uit het Europese onderzoeksproject INVOLVE, waaraan onder meer de KU Leuven en beweging.net meewerkten, blijkt dat Vlamingen hun publieke diensten gemiddeld 6,5 op tien geven, tegenover een goede 5,5 elders in Europa.
Wie naar de dokter moet
Vandaag betaal je vier euro remgeld bij de huisarts, en één euro als je recht hebt op een verhoogde tegemoetkoming. Het idee is om dat remgeld stevig op te trekken, mogelijk te verdubbelen. Daarnaast circuleert het voorstel om die verhoogde tegemoetkoming strenger toe te kennen.
Een expertengroep van het Riziv raadt de ingreep bij de huisarts uitdrukkelijk af. Eén euro extra levert ongeveer 36 miljoen euro per jaar op, becijferden de experten, terwijl de drempel om naar de dokter te gaan aanzienlijk hoger wordt. Wie later of niet naar de huisarts stapt, komt vaak terecht bij duurdere gespecialiseerde zorg. Aan het eind van de rit levert dat dus geen (gezondheids)winst op.
Een hoger remgeld zou bovendien lagere inkomens harder treffen dan hoge inkomens. CM toonde in een recente studie namelijk dat wie het minst verdient, acht procent van zijn inkomen aan zorg besteedt. Dat is zes keer meer dan wie het meest verdient.
Zal het dan weer niet voelen: Wie zich laat uitbetalen via een vennootschap
Wie een hoog loon heeft, kan zich in sommige gevallen laten betalen via een eigen vennootschap. Dat is niet onwettig, wel vooral een pak voordeliger. Het voordeel kan oplopen tot enkele duizenden euro’s per maand. Volgens berekeningen van het ACV loopt de schatkist daardoor jaarlijks tot 2,5 miljard euro mis. Volgens voorlopige cijfers van Statbel telde ons land vorig jaar ruim 53.000 managementvennootschappen, meer dan acht keer zoveel als tien jaar eerder. Toch lijkt de overheid niet te overwegen om dat duur achterpoortje te sluiten, ondanks herhaald advies van experten.
Vlaamse besparingen
Ook de Vlaamse regering moet opnieuw besparen. Of ze opnieuw de kaasschaaf zal bovenhalen en op elk departement besparen, valt af te wachten. Maar dat er zal gerekend, geschrapt en bespaard worden bij de Vlaamse bevoegdheden staat nu al vast.
Wie zich wil bijscholen
De Vlaamse regering wil de werkzaamheidsgraad optrekken tot minstens tachtig procent. Tegelijk wordt omscholen jaar na jaar moeilijker. Sinds 1 september is de lijst van opleidingen die recht geven op Vlaams opleidingsverlof fors ingekort. Daar komt bij dat de VDAB het tegen 2028 met 85 miljoen euro per jaar minder moet stellen, ongeveer tien procent van het werkingsbudget.
‘Besparen op werk betekent in de praktijk vooral besparen op de toeleiding naar werk, de jobbonus, opleidingsmogelijkheden en werkbaar werk’, zegt Koen Repriels, arbeidsmarktexpert van de ACV-studiedienst. Hij vreest dat wie de meeste begeleiding nodig heeft, als eerste uit de boot valt.
Zal het niet voelen: Wie in een privéjet vliegt
Vorig jaar ging ongeveer vijftien miljoen euro naar drie Vlaamse regionale luchthavens. Voor Antwerpen legt de Vlaamse belastingbetaler bijvoorbeeld al 26 euro bij per reiziger. Toch sloot Vlaams minister van Mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) een nieuwe, geheime subsidieovereenkomst die loopt tot 2039. De oppositie sprak zelfs van leugens. Van de aangekondigde besparingen bleek immers weinig over te blijven in de geheime deal. Burgerplatform Vliegerplein telde enkele jaren geleden Cannes en Nice als populairste buitenlandse bestemming van de privéjets, toch eerder vakantiebestemmingen dan het kloppende hart van de zakenwereld.
