Minder regels, minder overheidsinmenging, meer innovatie: de Europese Unie belooft met de invoering van EU Inc. een gouden toekomst voor ondernemers én werknemers, die zouden profiteren van meer en betere banen. Een 28ste regime moet nog voor het einde van het jaar een volwaardig alternatief bieden voor de 27 bedrijfsstelsels van de EU-lidstaten, met elk hun eigen regels en voorwaarden.
Wat is een EU Inc.?
EU Inc. is een voorgestelde nieuwe bedrijfssoort binnen de Europese Unie. De bedoeling is dat ondernemers eenvoudig innovatieve bedrijven kunnen oprichten, die sneller moeten kunnen groeien. Het initiatief staat ook bekend als het ‘28ste regime’, boven op de verschillende regelgevingen van de 27 EU-lidstaten.
Het voorstel wil eenvoudigere regels om een bedrijf op te starten, die in de hele EU gelijk zijn. Zo moet een EU Inc. volledig digitaal opgericht kunnen worden, duurt de procedure maximaal 48 uur en zijn er geen minimale kapitaalvereisten. Het zou ook maar maximaal 100 euro mogen kosten om een dergelijk bedrijf op te richten. Verder kan elk bedrijf een EU Inc. worden, ongeacht de grootte en is het volgens de plannen ook niet beperkt tot nieuwe, startende bedrijven.
Het voorstel werd in maart gepresenteerd. Momenteel bespreken het Europees Parlement en de EU-lidstaten de wetgeving. Eind dit jaar zou een akkoord over EU Inc. moeten worden gevonden.
Het voorstel werd gelanceerd in de nasleep van het veelbesproken rapport van de Italiaanse oud-premier Mario Draghi. Daarin legt hij uit hoe we de Europese markt beter kunnen wapenen tegen de VS en China. Zo verwijst hij onder andere naar de VS, waar beloftevolle startende bedrijven makkelijker kunnen uitgroeien tot zogenoemde unicorns (private start-upbedrijven die meer dan één miljard dollar waard zijn). In Europa zou een veelvoud aan regels de innovatie volgens Draghi fnuiken.
Oude wijn in lekkende zakken
Volgens Frederic De Wispelaere, onderzoeksexpert aan HIVA-KU Leuven, is dat nochtans niets nieuws. ‘Al in de jaren 90 kwamen academici op de proppen met het idee van een Europees socialezekerheidsregime boven op de destijds twaalf nationale stelsels. Dat moest een oplossing bieden voor werknemers die in verschillende lidstaten werken, zoals bijvoorbeeld vrachtwagenchauffeurs.’
‘Anders dan bij het huidige EU-voorstel moest dat Europees socialezekerheidsstelsel voor werknemers minstens zo voordelig moest zijn als de beste nationale socialezekerheidssystemen’, stipt De Wispelaere aan.
‘Dit voorstel kan tot een race to the bottom leiden, waarbij bedrijven zich vestigen in landen met de meest lakse regels.’
Frederic De Wispelaere, HIVA-KULeuven
‘Wie een EU Inc. wil oprichten zou volgens het huidige voorstel het land van vestiging vrij mogen kiezen, zelfs als de bedrijfsactiviteit in een ander land plaatsvindt. Dat kan tot een race to the bottom leiden waarbij bedrijven zich vestigen in landen met de meest lakse regels. Dat kan dan weer tot gevolg hebben dat het ene na het andere land zijn regels versoepelt om meer bedrijven aan te trekken, ten koste van de bescherming van werknemers en hun arbeidsvoorwaarden. Dat is geen garantie op meer, laat staan betere jobs, blijkt uit verschillende voorbeelden.’
Stan De Spiegelaere, directeur beleid en onderzoek bij de Europese vakbond UNI Europa beaamt dat. ‘De problemen reiken nog verder. De huidige voorstellen voor EU Inc. zouden werknemers en vakbonden veel minder inspraak geven. Ook faillissementen en bedrijfsopheffingen zullen sneller en eenvoudiger kunnen verlopen. Dat is voor werknemers slecht nieuws. Hoe sneller en soepeler een bedrijf kan worden geliquideerd, hoe kwetsbaarder achterstallig loon, opzegvergoedingen en pensioenbijdragen komen te staan. Verschillende lidstaten hebben deze piste in de Raad al afgewezen, en terecht.’
Arbeidsinspectie buitenspel gezet
De mogelijke problemen bij de invoering van EU Inc. zijn verre van theoretisch, klinkt het bij het ACV. ‘Iedereen herinnert zich de wantoestanden met sociale uitbuiting en mensenhandel die ontdekt werden op de Borealis-werf in Antwerpen in 2022. Die werden mogelijk gemaakt door een ondoorzichtig kluwen van onderaannemingen en tewerkstelling van werknemers uit landen buiten de EU, waardoor die praktijken lange tijd onder de radar konden blijven’, zegt Piet Van den Bergh, expert arbeidsrecht van het ACV.
‘Omdat het spotgoedkoop zal zijn om een EU Inc. op te richten en er zo goed als geen controles zijn voorzien, zou een malafide onderaannemer tientallen dochterbedrijven kunnen oprichten die allemaal in een andere lidstaat gevestigd zijn. Daardoor wordt het voor arbeidsinspectiediensten zo goed als onmogelijk om nog te kunnen optreden tegen misbruik. Zo dreigen we straks te eindigen met honderden Borealis-gevallen per jaar’, aldus Van den Bergh.
‘Voor arbeidsinspectiediensten wordt het zo goed als onmogelijk om nog te kunnen optreden tegen misbruik.’
Piet Van den Bergh, expert arbeidsrecht ACV
Maar niet alleen voor malafide ondernemers is de regeling een zegen, waarschuwt De Spiegelaere. ‘De bestaande Europese vennootschapsrichtlijn verplicht lidstaten om vóór de oprichting van een bedrijf een aantal preventieve controles uit te voeren. Maar met EU Inc. richt de Unie zélf een Europees bedrijfsregime op waarin die preventieve controles wegvallen, en enkel achteraf gecontroleerd zou worden, als er al gecontroleerd wordt. De Europese notarissenorganisatie wees er recent op dat het huidige voorstel de strijd tegen witwassen en georganiseerde misdaad een stuk bemoeilijkt.’
Waarborgen
Zowel De Wispelaere als De Spiegelaere betwijfelen dat EU Inc. het beoogde effect zal hebben. De Spiegelaere wijst erop dat het concurrentienadeel niet ligt bij de knelpunten die de EU wil aanpakken.
‘Door de digitaliseringsrichtlijn van 2019 duurt het nog maar enkele dagen om in België een besloten vennootschap op te richten. Een dag of wat sneller zal zelden het verschil maken tussen een start-up die in Europa blijft en een die naar de VS vertrekt. Het ligt ook niet aan de verschillende rechtsregels, want ook in de VS verschillen die van staat tot staat. Wat de VS wél heeft en Europa niet, is één taal en één diepe kapitaalmarkt waar durfkapitaalfondsen op een schaal investeren die Europese fondsen niet halen. Daar verandert ook de uitverkoop van onze vennootschaps- en arbeidsrechten niets aan.’
‘Het ACV organiseert mee een Europese betoging tegen EU Inc. en schrijft alvast een aantal duidelijke voorwaarden naar voren’, stelt Anh Thuong Huynh, stafmedewerker van de dienst Onderneming van het ACV. ‘Zo moet het toepassingsgebied beperkt worden tot nieuwe, zeer kleine innovatieve ondernemingen in specifieke sectoren met duurzame groei. Daarnaast moet gegarandeerd worden dat het arbeidsrecht en de sociale rechten uit nationale onderhandelingen van toepassing blijven in het land waar de activiteiten plaatsvinden. Ook moet er een verplichte overlegstructuur komen binnen deze EU Inc.’s.’
‘Zonder die waarborgen dreigt EU Inc. sociale dumping, fiscale en sociale ontwijking en grootschalige deregulering te legitimeren en de democratie op de werkvloer te ondermijnen onder het mom van ‘een betere concurrentiekracht’.’
