Het Italiaanse visserseiland Lampedusa werd een aankomstplaats van immigranten uit Noord-Afrika. In 2023 stierven volgens het Missing Migrants Project 3.105 mensen in de Middellandse Zee. © Unsplash/ Umberto Apicella

Woensdag 10 april moet het nieuwe - volgens voorstanders 'historische' - Europese Migratiepact in werking treden. Dat zou Europa eindelijk de controle teruggeven over migratie. Tenzij het de Europese solidariteit die het belooft, net ondergraaft.

Flor Didden, beleidsmedewerker 11.11.11
Joke Dillen, beleidsmedewerker Caritas International

In december 2023 bereikten de Europese lidstaten en het Europees Parlement na jaren onderhandelen een akkoord over een Nieuw Pact voor Asiel en Migratie. De plenaire stemming in het Europees Parlement van woensdag 10 april zal het pact in werking doen treden. Volgens voorstanders biedt het ‘historische’ akkoord eindelijk een oplossing voor een van de gevoeligste politieke dossiers van de laatste jaren.

Maar het middenveld heeft een andere lezing. Van echte solidariteit is nauwelijks sprake, en een aantal grote problemen blijven buiten schot. Mensenrechtenorganisaties stellen nu zelf het Brugmodel voor een rechtvaardig en menselijk migratiebeleid voor.

‘Een evenwichtig akkoord dat solidariteit tussen de lidstaten verzoent met verantwoordelijkheid’, klonk het bij de Europese Commissie. Een van de grootste pleitbezorgers van het akkoord is Belgisch staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor (cd&v).

Zij communiceerde – trots, maar onjuist – dat het akkoord zou leiden tot 20.000 minder asielzoekers in België. ‘De eerlijke bijdrage die ons land moet leveren in het kader van de verplichte solidariteit komt neer op 3,2 procent van het geheel, oftewel 1.400 asielzoekers.’

Concluderen dat het Migratiepact zal zorgen voor 20.000 mensen minder naar België, is in het beste geval wishful thinking van staatssecretaris de Moor.

Tot zover de correcte informatie. Maar daaruit concluderen dat er effectief 20.000 mensen minder naar België zouden komen, is in het beste geval wishful thinking van de staatssecretaris. Want dat is niet wat werd afgesproken in het pact. Dat zorgt helemaal niet voor een verplichte spreiding van alle asielzoekers, hoewel er een relocatie-mechanisme komt. Maar dat werd tijdens de onderhandelingen zodanig uitgehold dat er nog weinig van overblijft.

De doelstelling werd gelegd op een spreiding van 30.000 asielzoekers in het eerste jaar, om dan geleidelijk toe te nemen. Dat is slechts een fractie (2,5 procent) van het totale aantal asielzoekers in de Europese Unie. Bovendien laat het pact toe dat landen ontsnappen aan die opvang van asielzoekers, in ruil voor een financiële bijdrage.

Nu al is duidelijk dat veel landen daar de voorkeur aan geven. Hongarije, bijvoorbeeld, dat vorig jaar dertig asielaanvragen verwerkte, gespreid over een heel jaar. Er zit niets in het pact dat ervoor zorgt dat dat er in de toekomst meer zullen zijn. Ook in België pleitte N-VA, bij monde van voormalig staatssecretaris Theo Francken, al voor die financiële uitweg.

Olifant in de kamer: geweld aan de buitengrenzen

De analyse dat de verantwoordelijkheden vandaag niet eerlijk verdeeld zijn, klopt. Een eerlijke spreiding over alle lidstaten zou inderdaad zorgen voor meer haalbare engagementen wat betreft de opvang van asielzoekers, ook voor België. Maar dat is helaas niet waar dit pact voor zal zorgen.

Een tweede grote teleurstelling is dat het geen maatregelen bevat tegen het toenemende geweld tegen mensen op de vlucht aan de Europese buitengrenzen. In een recent 11.11.11-rapport toonden we dat in 2023 meer dan 320.000 illegale pushbacks van migranten plaatsvonden vanuit EU-lidstaten. Ook Nicole de Moor gaf toe, in reactie op het rapport, dat het pact ‘niet gaat over pushbacks’.

In 2023 vonden meer dan 320.000 illegale pushbacks plaats vanuit EU-lidstaten, maar het Migratiepact bevat geen maatregelen tegen het toenemende geweld aan de Europese buitengrenzen

Dat is een enorme gemiste kans. De Europese Raad blokkeerde voorstellen van het Europees Parlement voor de opstart van een monitoringmechanisme dat pushbacks moet voorkomen. Er komt dan wel een toezichtsmechanisme, maar dat zal niet kunnen opereren in de grensgebieden. Het is bij voorbaat blind en tandeloos.

Wat beleidsmakers te weinig beseffen is dat het geweld tegen mensen aan de buitengrenzen, en het gebrek aan bescherming, niet los gezien kan worden van een eerlijke spreiding. Gelet op het brutale geweld in de grenslanden is het evident dat mensen, eens ze toch over de grens geraken, verder reizen naar West-Europese landen.

De enige duurzame weg is optreden tegen het geweld, en een harmonisering van de procedures in alle lidstaten.

De enige duurzame weg naar meer eerlijke spreiding in de Europese Unie, is optreden tegen het geweld en tegelijk zorgen voor een harmonisering van de procedures in alle lidstaten. Zodat mensen in alle lidstaten toegang hebben tot een kwaliteitsvolle bescherming.

Het pact mist een grote kans om werk te maken van een effectieve monitoring van de buitengrenzen. Maar het is niet te laat. Pushbacks waren altijd al illegaal en blijven dat. Er zijn voldoende stokken en wortels voorhanden om respect voor de Europese regels af te dwingen van onwillige lidstaten. Alleen worden die niet of nauwelijks gebruikt.

Als België als huidig Europees voorzitter één prioriteit zou moeten hebben, dan is het wel om dat volstrekt illegale beleid te stoppen.

Brugmodel

Het huidige asielbeleid heeft zijn limieten bereikt, en ook het nieuwe Europese Migratiepact zal dus noch voor de beloofde herverdeling van asielzoekers over de lidstaten zorgen, noch het toenemende geweld tegen vluchtelingen aan de Europese buitengrenzen doen afnemen. Landen wedijveren met elkaar om verantwoordelijkheid te ontlopen, wat leidt tot controleverlies. Muren optrekken is geen oplossing, we hebben bruggen nodig.

Bruggen verbinden mensen en samenlevingen en kunnen leiden tot meer welvaart en begrip. Om die bruggen te bouwen, is internationale samenwerking en solidariteit tussen alle betrokken partijen essentieel.

Met die insteek stellen mensenrechtenorganisaties 11.11.11, Caritas International en Vluchtelingenwerk Vlaanderen het Brugmodel voor. Dat is een wetenschappelijk onderbouwd model, dat de reis volgt van personen die bescherming zoeken in Europa en ingrijpt op elke stap van hun reis. Zo verruimen we de eurocentrische blik en hebben we meer aandacht voor het globale plaatje.

In dit model staat samenwerking centraal met landen in de regio’s waar vluchtelingen vandaan komen, of verblijven. We streven naar een Europa dat zijn mondiale verantwoordelijkheid serieus neemt, bescherming biedt aan zij die dat het meest nodig hebben, en een wereld bevordert waarin migratie niet langer wordt gedreven door wanhoop, maar door hoop en mogelijkheden.

Acht bouwstenen

We werkten acht concrete doelstellingen uit die politiek en financieel haalbaar zijn voor landen zoals België. Aan de basis van het model ligt een aanpak van de dieperliggende oorzaken van gedwongen migratie. Mensen verlaten niet zomaar hun thuis en familie.

Gedwongen migratie kent diverse oorzaken, waarbij Europees beleid vaak een rol speelt. Vanuit de Europese Unie moeten we inzetten op vredesdiplomatie, conflictpreventie, ontwikkelingssamenwerking en een ambitieus klimaatbeleid.

Daarnaast moeten we de landen ondersteunen waar mensen op de vlucht hun toevlucht zoeken. Zeven op de tien mensen die vluchten voor conflict of vervolging, blijven immers in hun eigen regio. We moeten inzetten op sterke akkoorden met landen in de regio’s waar de meeste vluchtelingen verblijven.

De focus moet liggen op bescherming-voor-bescherming. Ondersteun landen bij de ontwikkeling van goede beschermings- en opvangfaciliteiten, in ruil voor Europese solidariteit in de vorm veilige en legale toegangswegen.

De focus moet liggen op het principe van bescherming-voor-bescherming. Dat betekent dat we landen ondersteunen bij de ontwikkeling van goede beschermings- en opvangfaciliteiten. In ruil daarvoor bieden we Europese solidariteit in de vorm van hervestiging en andere veilige en legale toegangswegen voor mensen op de vlucht.

We zetten met dit model ook in op een sterkere bescherming aan de Europese buitengrenzen door een eengemaakte Europese registratieprocedure en de oprichting van een krachtige en onafhankelijke instelling die toezicht houdt op het respect voor de mensenrechten aan de buitengrenzen.

De lidstaten van de Europese Unie moeten bovendien actief investeren in reddingsoperaties op de Middellandse Zee. Migranten die gered worden, worden via een algemene verdeelsleutel overgebracht naar andere lidstaten. Zo ligt de verantwoordelijkheid niet enkel bij landen aan de Middellandse Zee.

Binnen de Europese Unie streeft het Brugmodel naar een geleidelijke harmonisering van de beschermingsstandaarden om uiteindelijk bij een nieuwe eengemaakte asielprocedure uit te komen. Met een verdeelsleutel op basis van objectieve criteria bekomen we een evenwichtige verdeling van verzoekers om internationale bescherming binnen Europa.

Eengemaakt beschermingsstatuut

Momenteel mogen mensen die in een Europees land internationale bescherming krijgen, pas na vijf jaar en onder strikte voorwaarden naar een ander EU-land verhuizen. Daardoor zien we mensen met internationale bescherming, maar zonder perspectief, verder trekken naar andere lidstaten, zoals België, waar zij vervolgens opnieuw een verzoek om internationale bescherming indienen.

Het Brugmodel stelt een eengemaakt Europees beschermingsstatuut voor. Mensen met een beschermingsstatuut krijgen daarmee het recht om in een andere lidstaat te werken dan waar ze oorspronkelijk erkend zijn. Zo hebben mensen de kans om te verhuizen naar lidstaten waar de arbeidsmarktkrapte groot is.

Tot slot zetten we in op duurzame terugkeermogelijkheden en transparante terugnameovereenkomsten. In tegenstelling tot de huidige overeenkomsten moeten die steunen op een evenwichtig partnerschap, dat de belangen van alle betrokken partijen in acht neemt.

We verbeteren het wereldwijde beschermingssysteem voor mensen op de vlucht, verminderen het aantal doden op vluchtroutes, beperken mensensmokkel en voorkomen chaos aan de Europese buitengrenzen. We maken het ook realistischer voor mensen om heen en weer te reizen tussen Europa en hun regio van herkomst, wat bijdraagt aan een menselijk migratiebeleid.

Stap voor stap moeten we bouwen aan een systeem waarin migratie veilig wordt.

Abonnement De Gids

Neem een abonnement op De Gids!

Aanbevolen

Het grote Visie-regeringsrapport

Op welke cruciale beleidsdomeinen boekten ministers van de de Vlaamse en federale regering concrete sociale vooruitgang? Waar schoten ze tekort? En...
   06 juni 2024

Vijf lessen van Hein de Haas voor Belgisch migratiebeleid

Nu het migratiedebat de publieke opinie verdeelt, is het cruciaal om de feiten juist te hebben. De Nederlandse Socioloog Hein de Haas ontrafelt in...
   04 juni 2024

Waardigheid, ongeacht verblijfsstatus

Een onwettig verblijf rechtvaardigt geen mensonwaardige behandeling. Daarom moeten we mensen zonder verblijfsstatus aan het woord laten, en ernstig...
   06 mei 2024

Strengere regels voor gedwongen terugkeer werken niet

De terugkeercijfers van mensen met een bevel om het Belgische grondgebied te verlaten liggen laag. Zelfs bij'veilige herkomstlanden' is maar de...
   03 mei 2024