Dat de begrotingsonderhandelingen tumultueus verliepen, is het minste wat gezegd kan worden. Wederom werden de gesprekken kort voor de deadline van de septemberverklaring opgestart, met haastwerk, nachtelijke uitputtingsslagen en ‘onverwacht’ uitstel tot gevolg. Critici verwijten Diependaele dat hij doelbewust de strategie van de krappe deadline kiest om de eigen agenda door te duwen.
Financiële Oosterweelput
Hoewel die strategie tot uitstel van de septemberverklaring leidde – zeer tot onvrede van de oppositie – en het begrotingsakkoord meerdere keren aan een zijden draadje hing, klopte de Vlaamse regering het vanochtend toch af. Minister van Begroting Ben Weyts (N-VA) zegt alvast dat de rekeningen nu en de komende jaren op orde zullen zijn. Daarvoor wordt volgend jaar 2 miljard euro bespaard, wat tot 2029 oploopt tot een besparing van 3 miljard euro.
Doorheen de septemberverklaring benadrukte Diependaele het belang van een begroting in een evenwicht. Weliswaar werd met geen woord gerept over de lange schaduw die de Oosterweelwerf in Antwerpen op dat begrotingsevenwicht werpt. De kosten daarvoor worden opnieuw buiten de begroting gehouden, terwijl die alsmaar verder blijven oplopen. Het Rekenhof noemde dat in maart nog een ‘niet te verantwoorden beleidsbeslissing’. In hoeverre de begroting dus écht in evenwicht is, blijft intussen de vraag.
Registratierechten stijgen opnieuw
‘Gewone mensen zijn duidelijk niet de prioriteiten van deze regering. Het zijn zij, de werknemers, gezinnen en de meest kwetsbaren in de samenleving die opnieuw het gelag zullen betalen’, klinkt het bij Stijn Gryp, nationaal secretaris van het Vlaams ACV.
‘Tegelijkertijd zien we dat familiebedrijven nog altijd tegen een nultarief geschonken worden. Hoe leg je dat uit aan werkende mensen die elke maand de eindjes aan elkaar moeten knopen? Ze staan vandaag al zo onder druk door de stijgende levensduurte en de hoge woonkosten’, aldus Gryp.
‘We zien dat familiebedrijven nog altijd tegen een nultarief geschonken worden. Hoe leg je dat uit aan gezinnen die de eindjes met moeite aan elkaar kunnen knopen?’
Stijn Gryp, nationaal secretaris Vlaams ACV
Uit verschillende maatregelen blijkt alvast dat de besparingen vooral de lagere en middenklasgezinnen zal treffen.
De registratierechten voor de aankoop van een eerste woning stijgen opnieuw van twee naar drie procent. Dat is opvallend, omdat ze nog maar een jaar geleden daalden om de aankoop van een huis of appartement voor gezinnen goedkoper te maken. Vanaf 1 januari zal dat dus opnieuw duizenden euro’s duurder worden.
Gezinnen krijgen minder kinderbijslag
Het Groeipakket – de opvolger van het federale kindergeld – moet opnieuw inkrimpen. Zo wordt de geboortepremie van 1.310,75 euro beperkt tot de geboorte van het eerste kind. Ook wordt de maximale leeftijd verlaagd van 25 naar 23 jaar en stopt de uitbetaling meteen na het verlaten van de schoolbanken, in plaats van een jaar na het afronden van de studies zoals nu. Bovendien worden de leeftijdstoeslagen die nog van toepassing waren voor kinderen geboren voor 2019 bevroren. Daardoor stijgt het maandbedrag niet langer mee met de leeftijd van het kind.
‘Deze hele ingreep kom vooral grote gezinnen en gezinnen met een lager inkomen duur te staan.’
Steffi De Craemer, studiedienst beweging.net
‘Deze hele ingreep kom vooral gezinnen met een lager inkomen duur te staan. Grote gezinnen worden bovendien extra zwaar getroffen, terwijl we weten dat zij een hoger armoederisico kennen dan kleinere gezinnen’, vreest Steffi De Craemer van de beweging.net-studiedienst. ‘Ook het verlagen van de maximale leeftijd zal vooral gevolgen hebben voor kinderen van gezinnen met een lager inkomen die verder willen studeren. Daar kan het al dan ontvangen van het kindergeld het verschil maken tussen wel of geen masterdiploma.’
Werknemers en werkzoekenden leveren in
Dienstencheques kosten voortaan 12 euro in plaats van 10 euro voor de eerste 175 cheques per jaar. Vanaf de 176ste zal de prijs 13 euro bedragen. Je kunt voortaan ook maar maximaal 300 in plaats van 500 cheques jaarlijks kopen. ACV Voeding en Diensten vreest dat de prijsverhoging duizenden banen zou kunnen kosten in de sector.
Op subsidies voor arbeidsmarktbeleid wordt 91 miljoen euro bespaard. Dat komt bovenop eerdere besparingen op de VDAB, opleidingskansen en ondersteunende maatregelen. ‘Daardoor zullen wederom ondersteunende maatregelen sneuvelen die mensen helpen om het werk en de loopbaan duurzaam vol te houden’, vreest Koen Repriels, arbeidsmarktexpert van het ACV. ‘Terwijl al die middelen in het verleden al verregaand uitgekleed werden. Verdere besparingen zullen de werkzaamheidsgraad niet ten goede komen.’
Vlaamse overheid op het hakblok
Op het Vlaamse overheidsapparaat wordt voor het zoveelste jaar op rij zwaar bespaard. Zij zullen maar liefst 700 miljoen euro moeten inleveren. Op het personeel zou 180 miljoen euro bespaard worden, onder andere door een hervorming van het ambtenarenstatuut en het schrappen van twee betaalde feestdagen. Ook zou de tijdelijke maatregel dat twee op de drie ambtenaren niet vervangen worden, verlengd worden tot het einde van de legislatuur.
‘Maar zelfs dan kom je er nog niet’, vreest Ilse Remy van ACV Openbare Diensten. ‘Een ontslagronde zou ongezien zijn maar behoort wel tot de mogelijkheden. En dat terwijl heel wat diensten nu al op hun tandvlees zitten.’
Ook openbare vervoersmaatschappij De Lijn moet alweer snoeien. Na een zware besparingsronde van meer dan 35 miljoen zou er de komende jaren ruimte zijn voor 50 miljoen euro aan extra investeringen. Dat bedrag wordt nu gehalveerd tot 25 miljoen. ‘Voor het tweede jaar op rij dreigt deze regering onder haar eigen engagementen te blijven’, klinkt het bij sectorverantwoordelijke Jo Van der Herten. ‘Wie de evolutie over meerdere legislaturen bekijkt, kan moeilijk anders dan vaststellen dat het openbaar vervoer in Vlaanderen al jarenlang structureel te weinig gefinancierd wordt.’
‘Een bus die niet rijdt omdat er geen geld is om voldoende ritten te organiseren, draagt niet bij aan een beter openbaar vervoer.’
Jo Van der Herten, nationaal secretaris Vervoer bij ACV Openbare Diensten
Het ACV erkent weliswaar dat er de voorbije jaren geïnvesteerd is in onder andere de vergroening van de bussen, maar investeringen in voertuigen lossen volgens de vakbond het fundamentele probleem niet op. ‘Een elektrische bus die in de stelplaats blijft staan omdat er geen geld is om voldoende ritten te organiseren, draagt niet bij aan een beter openbaar vervoer’, aldus Van der Herten.
In totaal zouden ook 500 miljoen aan subsidies geschrapt worden. Waar exact op bespaard wordt is op dit moment nog niet volledig geweten. Zo wordt alvast gesnoeid in cultuursubsidies voor bovenlokale musea en archieven en zal ook de VRT opnieuw zo’n 10 miljoen euro moeten inleveren. Wie verder moet inleveren zal in de komende uren en dagen blijken.
Zorgen
Voor de zorgsector presenteerde de minister-president een rooskleurig verhaal. Niet alleen wordt daar niet op bespaard, er zijn zelfs extra investeringen in de zorg en werd bijkomende capaciteit aangekondigd. Jeugdhulp, ouderenzorg, de ondersteuning van personen met een handicap en de geestelijke gezondheidszorg zullen bijkomende middelen krijgen, beloofde Diependaele tijdens zijn septemberverklaring.
‘Personeelstekorten los je niet op door met één hand te investeren en met de andere hand veel meer te besparen.’
Olivier Remy, ACV Puls
Hoewel extra investeringen zeer welkom zijn, is dat niet louter goed nieuws, nuanceert Olivier Remy, algemeen coördinator non-profit bij ACV Puls. ‘We verwelkomen de middelen die de Vlaamse regering uittrekt voor een nieuw sociaal akkoord in de non-profit. Maar tegelijk schrapt ze ongeveer 300 miljoen euro aan geplande uitbreidingen. De aangekondigde besparingen in het sociaal-cultureel middenveld en de cultuursector zijn bovendien zeer verontrustend. Die dreigen niet alleen jobs te kosten, maar ook het verenigingsleven en de sociale samenhang in Vlaanderen te verzwakken.’
‘Je lost personeelstekorten niet op door met één hand te investeren en met de andere hand veel meer te besparen. Wie de noden van zorg en welzijn ernstig neemt, kan zich niet nog meer besparingen veroorloven’, verklaart Remy.
Lichtpunten
Maar ondanks de zware besparingen en onbegrijpelijke maatregelen zitten er ook positieve noten in het akkoord. Zo zou het onderwijs gevrijwaard worden van verdere besparingen. Ook de aangekondigde besparing van 100 miljoen euro die minister van Onderwijs Demir (N-VA) bij de levensbeschouwelijke vakken wilde halen, wordt geschrapt. Daarnaast blijft de Vlaamse jobbonus behouden en wordt de waterfactuur niet verder opgetrokken.
De verlaging van de erfbelasting wordt weliswaar uitgesteld naar 2029 maar zou wel degelijk nog doorgevoerd worden voor kleine en middelgrote erfenissen. Exacte details daarover ontbreken momenteel.
