Een onverwachte uitgave van 1.400 euro is voor zes op de tien mensen in invaliditeit onbetaalbaar. Dat blijkt uit een grootschalige bevraging van CM bij leden die langer dan een jaar arbeidsongeschikt zijn. Met meer dan een half miljoen Belgen in die situatie toont het cijfer hoe weinig financiële ruimte er overblijft bij die groep. Bijna de helft van de bevraagde mensen zegt moeilijk rond te komen met het gezinsinkomen. Voor bijna zes op de tien is de uitkering de enige eigen inkomstenbron.
Wie weinig overhoudt, schrapt noodgedwongen in de uitgaven. De helft van wie langdurig ziek is kan zich zaken die voor de meeste mensen vanzelfsprekend zijn niet veroorloven, zoals een week vakantie buistenshuis, versleten meubels vervangen of af en toe met vrienden iets gaan drinken. In de hele bevolking geldt dat voor minder dan een op de tien. Bovendien kunnen drie op de tien mensen in langdurige ziekte hun woning niet voldoende verwarmen.
De helft van wie langdurig ziek is kan zich zaken die voor de meeste mensen vanzelfsprekend zijn niet veroorloven, zoals een week vakantie buistenshuis, versleten meubels vervangen of af en toe met vrienden iets gaan drinken.
Ouders besparen eerst op zichzelf, zodat hun kinderen niets tekortkomen. Een op de drie rekent geregeld op hulp van familie of vrienden, en een op de vier moest het afgelopen jaar lenen voor gewone uitgaven. Daarbij moest het vaakst geleend worden om de belastingen of elektrische toestellen te kunnen vervangen.
Ziek zijn kost meer
Daar komt bij dat het ziek zijn zelf ook weegt op de portemonnee. CM vergeleek de zorgfacturen van mensen in invaliditeit met die van leeftijdsgenoten die niet ziek thuiszitten. Wie onder ‘invaliditeit’ valt, gaat vaker naar de huisarts en de specialist. Voor alle terugbetaalbare zorg samen betalen ze per jaar gemiddeld ruim het dubbele uit eigen zak: 752 euro tegenover 431 euro voor wie niet arbeidsongeschikt is.
Hoewel er al meer wordt uitgegeven aan gezondheidskosten, moest bijna de helft van de langdurig zieken (48 procent) het afgelopen jaar zorg uitstellen of zelfs gewoon schrappen omdat het geld ontbrak. Vooral de tandarts, een nieuwe bril, de specialist en de psycholoog moeten wachten. Volgens CM bestaat de kans dat wie zorg uitstelt, trager zal herstellen en zo ook langer op een uitkering aangewezen blijft. Sommigen gaan om financiële redenen toch deeltijds weer aan het werk, ook als hun arts dat afraadt. Zo lopen ze meer risico om te hervallen. ‘Het is een vicieuze cirkel die het beleid mee in stand houdt door de te lage uitkeringen’, zegt CM-voorzitter Luc Van Gorp.
‘Het is een vicieuze cirkel die het beleid mee in stand houdt door de te lage uitkeringen.’
Luc Van Gorp, voorzitter CM
Het zwaarst weegt het bij alleenstaande ouders, wie een woning huurt en wie voor de ziekte al werkloos was. Een deel van de uitkeringen is ook gewoon te laag: verschillende minimumbedragen liggen onder de armoededrempel. Zo ligt het laagste minimum voor een alleenstaande ouder met meerdere kinderen 763 euro onder de armoedegrens.
Langdurig zieken opnieuw in het vizier
Die vaststellingen komen op een politiek bepalend moment. De regering-De Wever wil tegen het einde van de legislatuur immers 1,9 miljard euro besparen door de groei van het aantal langdurig zieken af te remmen. Sinds januari worden zieke werknemers sneller en strenger opgevolgd. Ook financieel leverden langdurig zieken al in. De welvaartsenveloppe, waarmee uitkeringen bovenop de index werden opgetrokken, is voor deze legislatuur beperkt.
Door de centenindex worden uitkeringen boven 2.000 euro bruto per maand in 2026 en 2028 niet meer volledig geïndexeerd. In de begrotingsronde die nu loopt, komen langdurig zieken opnieuw in beeld. Hoe precies is nog niet bekend.
‘Je zet niet in op een duurzame terugkeer naar de arbeidsmarkt als je mensen niet de bestaansmiddelen geeft om zich tenminste te verzorgen.’
Luc Van Gorp, voorzitter CM
‘Bijna de helft van de personen in invaliditeit besparen op zorg, een aanzienlijke groep heeft het ook moeilijk met uitgaven voor bijvoorbeeld voeding. Is dat een sociaal vangnet? Hoe willen we dat die mensen beter worden en ooit weer volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving?’, vraagt Van Gorp zich af. ‘Je zet niet in op een duurzame terugkeer naar de arbeidsmarkt als je mensen niet de bestaansmiddelen geeft om zich tenminste te verzorgen. Een sociale zekerheid die er niet meer voor kan instaan dat mensen die ziek zijn, zich kunnen verzorgen, is die naam niet meer waard.’
Zorg is geen nice to have
‘Toegang tot zorg is geen uitgave of een nice to have: het is een voorwaarde tot herstel. En wat doen we dan met de mensen die te ziek zijn om ooit nog te werken? Laten we hen de rest van hun leven de eindjes aan mekaar knopen? Langdurige ziekte mag nooit een factor worden die naar armoede leidt.’
CM pleit daarom voor een verhoging van de minimuminvaliditeitsuitkeringen, een volledige indexering en het welvaartsvast houden van uitkeringen. Ook tariefzekerheid in de gezondheidszorg door de conventionering van zorgverleners en het aan banden leggen van ereloonsupplementen is nodig. Dit wordt best gekoppeld aan het proactief toekennen van een verhoogde tegemoetkoming, klinkt het.
