Topdrukte in zwembad van Hoboken
Archiefbeeld © ID/ Jan Van der Perre

Met de zomer in het land valt het nog meer op: in zowat de helft van de Vlaamse gemeenten vind je geen zwembad meer. En wie wel nog in de eigen gemeente terechtkan, betaalt tot 64 procent meer voor een frisse duik dan tien jaar geleden. Met grote impact op gezinnen en scholen tot gevolg.

Dominic Zehnder
Djorven Ariën

Twintig jaar geleden telde Vlaanderen volgens Sport Vlaanderen nog meer dan 400 zwembaden. Tegenwoordig zijn dat er nog 288, ofwel bijna een derde minder. Dat cijfer omvat ook de zwembaden van scholen, zorginstellingen, privésauna’s en fitnesscentra. Wanneer je alle (tijdelijk) gesloten zwembaden, apart getelde binnen- en buitenbaden, en zwembaden zoals die van privésauna’s en hotels aftrekt, blijven er nog maar 165 adressen over waar je als particuliere zwemmer kunt plonzen.

‘Heel wat zwembaden werden in de jaren 70 en 80 gebouwd. Door de strengere wetgeving en veiligheidseisen van de jaren 90 zijn toen heel wat zwembaden gesloten. Het vraagt grote investeringen om een zwembad te renoveren. Heel wat gemeenten beslissen daarom ook nu nog om hun zwembad te sluiten’, verklaart Sarah Denys van Sport Vlaanderen. ‘De huidige daling heeft ook te maken met de kostprijs van de bouw, het onderhoud en de uitbating van de zwembaden, onder andere door de hoge energieprijzen. Ook het vinden van redders is de jongste jaren een probleem, al vertaalt zich dat vooral in het beperken van de openingstijden.’

‘Door strengere wetgeving en veiligheidseisen hebben heel wat gemeenten beslist om hun zwembad te sluiten.’
Sarah Denys, Sport Vlaanderen

Gezien het Belgische weer en het feit dat je op de zee na moeilijk een plek vindt waar je gratis kunt en mag zwemmen, zijn de meeste Vlamingen aangewezen op een lokaal zwembad. Maar die vind je dus nog maar in ongeveer de helft van de Vlaamse gemeenten. Bovendien zijn de zwembaden niet evenredig verdeeld. Vooral Vlaams-Brabant, Limburg en delen van Oost-Vlaanderen zijn drooggelegd.

Zwembeurt meer dan helft duurder

Steden en gemeenten hanteerden in het verleden zeer democratische prijzen voor een zwembeurt, wat zwemmen tot een van de meest toegankelijke sporten maakte. In 2013 betaalde een 10-jarige inwoner van de gemeente nog gemiddeld 1,87 euro voor een zwembeurt, een 30-jarige 2,63 euro en een 65-jarige 2,06 euro, volgens het Lokaal Netwerk Sportbeleid. Omdat de recentste cijfers dateren van 2015, heeft Visie zelf de prijzen doorgelicht van alle 165 plekken waar je een losse zwembeurt kunt kopen (grote subtropische recreatiebaden op vakantiedomeinen daargelaten). Waar mogelijk kozen we enkel voor het baantjeszwemmen om de tarieven zo eerlijk mogelijk te vergelijken.

Daaruit blijkt dat de prijsstijging veruit hoger is dan de inflatie. Vandaag betaalt een 10-jarige namelijk gemiddeld 2,91 euro (+55 procent), een 30-jarige 3,98 euro (+51 procent) en een 65-jarige 3,38 euro (+ 64 procent) voor een losse zwembeurt aan inwonerstarief. Waar in 2015 nog iets minder dan de helft van alle zwembaden verschillende tarieven hanteerde voor inwoners en niet-inwoners, zijn dat er nu al twee op de drie. Wie dus geen zwembad in de eigen gemeente heeft, moet zich vaak niet alleen verder verplaatsen, maar betaalt bovendien een pak meer voor een zwembeurt, in sommige gevallen zelfs meer dan de helft extra.

Privébedrijven profiteren

De prijs lijkt vooral te worden opgedreven door de commerciële spelers die zich sinds 2003 in de markt werkten. De toegangsprijs in de private zwembaden ligt gemiddeld bijna dubbel zo hoog in alle leeftijdscategorieën als bij de publieke baden. De drie duurste binnenzwembaden zijn in handen van de commerciële uitbaters LAGO en Sportoase. Wie baantjes wil trekken in het LAGO-zwembad in Pelt betaalt maar liefst 12,5 euro, in het LAGO-zwembad in Lier ben je 9,80 euro armer en bij Sportoase Leuven 7,30 euro. Sportievelingen kunnen goedkopere tien- of twintigbeurtenkaarten kopen, maar zelfs daarmee ligt de prijs per beurt bij sommige zwembaden nog boven het Vlaamse gemiddelde.

Grafiek met top 3 duurste binnenzwembaden in Vlaanderen

Zowel LAGO als Sportoase maken gretig gebruik van de publiek-private samenwerkingen, waarbij de bouw van het zwembad in sommige gevallen door een privéspeler wordt uitgevoerd. In ruil ontvangt die een jaarlijkse dotatie van de gemeente voor de uitbating. Gemeenten zien hierdoor hun financieel risico en uitgaven slinken, maar de gebruikers betalen er de prijs voor. Bovendien hebben gemeenten nog maar weinig inspraak in de prijszetting. In Lier schroefde LAGO bijvoorbeeld eerder dit jaar het kansentarief voor mensen met een laag inkomen zwaar terug, zonder dat de stad daar iets tegen kon doen. En dat terwijl de stad Lier elk jaar een subsidie van bijna 1,4 miljoen euro betaalt voor de uitbating van het zwembad.

Schoolzwemmen in gevaar

Zowel het slinkende aantal zwembaden als de prijsstijgingen hebben hetzelfde effect: het schoolzwemmen verdwijnt. Netwerk Lokaal Sportbeleid klaagde dat recent samen met tientallen andere organisaties aan in een open brief. ‘Minder en minder kinderen leren op die manier veilig zwemmen. Met een versterkend effect op sociale ongelijkheid. Waar de wekelijkse zwemles op school vroeger vanzelfsprekend was, kunnen zwembaden niet meer alle scholen voldoende laten zwemmen.’

Katelijne Montens uit Roeselare schreef haar oudste zoon daarom in voor groepslessen buiten de schooltijd. ‘Uiteindelijk kreeg ik te horen dat hij privélessen moest nemen, omdat ze geen tijd hadden om het hem juist aan te leren. Twee jaar later staat hij nog steeds op de wachtlijst. Privélessen zijn duur: 20 euro per halfuur en je start met minimaal vijftien lessen. Daar moet je dan ook nog de toegang tot het zwembad bij rekenen. Het vraagt ook tijd van ouders of grootouders, bijvoorbeeld op een woensdag- of vrijdagnamiddag, en dat is niet makkelijk als je fulltime werkt. De turnleraar geeft ook privélessen, maar bij hem kan ik pas terecht in april 2025. Vroeger leerde je zwemmen op school. Vandaag krijg je de raad om je kind als kleuter al in te schrijven voor privélessen zodat het daarmee kan starten in het eerste leerjaar.’ 

Visie Nieuwsbrief inschrijven

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief!

Aanbevolen

Internationale dag van de openbare diensten

Op 23 juni is het internationale dag van de openbare diensten. Ilse Heylen, voorzitter van ACV Openbare diensten, roept de regeringen op het belang...
   21 juni 2024

EU-begrotingskader onwerkbaar zonder investeringsopties

Op 23 april 2024 april keurde het Europees Parlement de hervorming van het Europees Economisch Bestuur goed. De kern daarvan zijn de vernieuwde...
   20 juni 2024

Zonder investeringsopties is Europees begrotingskader...

Op 23 april 2024 april keurde het Europees Parlement de hervorming van het Europees Economisch Bestuur goed. De kern daarvan zijn de vernieuwde...
   20 juni 2024

Het grote Visie-regeringsrapport

Op welke cruciale beleidsdomeinen boekten ministers van de de Vlaamse en federale regering concrete sociale vooruitgang? Waar schoten ze tekort? En...
   06 juni 2024