‘De kroniek van een aangekondigd probleem’, zegt Frank Deboosere, jarenlang het gezicht van het weerbericht op de VRT en vandaag nog dagelijks bezig met het weer en het klimaat. ‘Wij zeggen al weken: opgelet, grote droogte en brandgevaar. En we wezen op de andere gevaren van de hittegolven. Maar dat passeert allemaal snel. 2.000 doden? Oké, afgevinkt, volgend onderwerp? Ik vind dat zeer vreemd.’
De vergelijking die altijd terugkomt, is die met de zomer van 1976. Die was ook loeiheet.
DEBOOSERE ¬ ‘Ik was achttien in 1976, ik weet dus hoe die zomer was. Het was een periode waarin de hormonen door mijn lijf gierden. Dat speelt zeker mee in de beleving. Maar puur statistisch is de zomer die we nu meemaken veel ernstiger. In 1976 hadden we twee tropische nachten, nachten waarin de temperatuur niet onder de twintig graden zakt. Dit jaar waren dat er al acht. In 1976 ging het bovendien om een klein gebied, nu kreunde zowat heel Europa onder de hitte, en veel langer.’
Tijdens de coronacrisis kregen we wekenlang elke dag een update van de oversterfte. Nu was dat snel oud nieuws.
DEBOOSERE ¬ ‘Terwijl die mensen ook familie hadden. Er zijn begrafenissen geweest, er zijn mensen in rouw. En dat zijn niet alleen oude mensen: ook mensen jonger dan 65 – soms zelfs 45 jaar – bezweken aan de hitte. Ik wil niet in een maatschappij leven waarin we die mensen gewoon afschrijven.’
‘Na dat nieuws zijn we allang weer overgegaan tot de orde van de dag. We herdenken de doden van de mijnramp van Marcinelle 70 jaar geleden, en dat moeten we ook doen. Maar ik weet niet of we over 70 jaar nog de 2.000 hittedoden van 2026 zullen herdenken. In de cijfers zitten trouwens niet eens de slachtoffers van de laatste hittegolf. Toen hadden we ook weer twee dagen met 35 graden gehad. Ik houd mijn hart vast.’
Meteen na de verwoestende brand in de Hoge Venen was er weer sprake van wateroverlast in de omgeving. Hoe kan het tegelijk droger en natter worden?
DEBOOSERE ¬ ‘Kijk naar een grote spons: daar kan meer water in dan in een kleintje voor die begint te lekken, maar als je hem uitknijpt, valt er wel meer uit. Onze atmosfeer is net zo. Per graad opwarming kan de lucht zeven procent meer waterdamp opnemen. Onze lucht als spons wordt gewoon groter. Twee dingen zien we nu al: langere periodes van droogte, en als het regent, regent het feller. De theorie klopt jammer genoeg als een bus.’
‘Vlaanderen is een van de gebieden met de grootste waterstress ter wereld. In Spanje en in Griekenland heeft de gemiddelde inwoner meer water ter beschikking dan de gemiddelde Vlaming.’
Frank Deboosere
‘Misschien ook wat verrassend, maar Vlaanderen is een van de gebieden met de grootste waterstress ter wereld. In Spanje en in Griekenland heeft de gemiddelde inwoner meer water ter beschikking dan de gemiddelde Vlaming. Als ik nu het aantal bruine gazons zie omdat ze niet langer besproeid worden, lijkt die boodschap wel stilaan door te dringen.’
De impact van de klimaatcrisis lijkt niet op iedereen even hard te wegen.
DEBOOSERE ¬ ‘Ik speel piano en treed regelmatig op in woonzorgcentra. Wat ik daar zie, is schrijnend. Mensen met dementie of met wegloopgedrag wonen niet gelijkvloers, maar op een hogere verdieping. Daar is de kans dat ze verdwijnen kleiner, maar de hitte is er wel het grootst. Tijdens de hittegolf was het er ’s ochtends al meer dan 30 graden. ’s Avonds moeten die mensen slapen in een kamertje waar het 35 graden is en de ramen vaak niet eens open kunnen. Hallucinant!’
Waarom komt er dan geen krachtiger beleid?
DEBOOSERE ¬ ‘De meeste politici weten perfect hoe de vork in de steel zit. Maar tegelijk zeggen ze mij: als we noodzakelijke maatregelen doordrukken, worden we niet herverkozen. Oud-premier Jean-Luc Dehaene zei ooit dat we problemen moeten oplossen wanneer ze zich stellen. Zo werkt het hier niet. Je moet grotere problemen nú vermijden.’
‘Iedere euro die we nu in preventie investeren zal ons het tienvoudige besparen op later schadeherstel. Bij de waterbom in de Vesdervallei in 2021 vielen 40 doden en was er voor ruim twee miljard euro schade.Komen er twee zulke rampen kort na elkaar, dan stort het huisje gewoon in: mensen denken dat ze verzekerd zijn, maar onze verzekering kan dat gewoon niet trekken.’
‘Als er straks een ramp dreigt, willen we dan dat het KMI met onvoldoende mensen is om de situatie op te volgen?’
Frank Deboosere
‘Vandaag gebeurt zelfs het omgekeerde. Het KMI ontvangt als federale wetenschappelijke instelling ieder jaar minder werkingsmiddelen, terwijl het klimaat almaar urgenter wordt. Als er straks een ramp dreigt, willen we dan dat het KMI met onvoldoende mensen is om de situatie op te volgen?’
© Sandra Mermans
Aanpassen kost ook geld. Wie zonnepanelen legt of isoleert, moet dat wel kunnen betalen. En wie huurt, beslist niet zelf.
DEBOOSERE ¬ ‘Ik begrijp ten volle dat mensen me zeggen dat ik me zoiets als gegoede burger kan veroorloven, zeker als je iedere keer op het einde van de maand moet krabben om rond te komen. Wetenschappers stellen verantwoorde aanpassingen voor, en dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Ik zie trouwens sterke schouders die zelf zeggen: belast mij gerust zwaarder.’
‘Wat we ondertussen wel doen, is de auto subsidiëren met salariswagens en tankkaarten. Dat is het foute signaal. Als 65-plusser neem ik goedkoop de trein, maar wie jonger is, staat sneller en goedkoper met het vliegtuig in Barcelona dan met de trein in Aarlen.’
Begin het begin van een vorige hittegolf riep minister van Defensie Theo Francken (N-A) op om vooral te genieten van het weer en met een frisse pint aan je zwembad te gaan zitten. Het alarmisme zou volgens hem te ver doorgeschoten zijn.
DEBOOSERE ¬ ‘Stel je voor dat je weet dat er 2.000 mensen extra sterven, en dat je daar vooral niets over mag zeggen. Zulke berichten passeren trouwens nog altijd: eindelijk hebben we nog eens een goede zomer gehad. Vroeger zou ik dan gereageerd hebben: 2.000 extra doden, de Rijn en de Donau die opdrogen, kerncentrales die uitvallen, waar is die goede zomer? Dat doe ik niet meer.’
Wil de meerderheid dan niet mee?
DEBOOSERE ¬ ‘Dat valt goed mee. Bij de recente zonsverduistering zie je opeens iedereen verwonderd naar boven kijken. Er is een grote groep die elkaar misschien niet volledig verstaat, maar die elkaar ook niet naar het leven staat.’
‘Wij, de media, hebben ook boter op het hoofd. Wij belichten vooral de uitersten, maar misschien moeten we vaker saaie artikels over die massa maken. En mag de politiek zich wat minder laten leiden door enkele einzelgängers die de hele boel verhitten.’
Frank Deboosere
‘Wij, de media, hebben ook boter op het hoofd. Wij belichten vooral de uitersten, maar misschien moeten we vaker saaie artikels over de middenmoot maken. En mag de politiek zich wat minder laten leiden door enkele einzelgängers die de hele boel verhitten.’
Misschien is er ook weerstand omdat sommige maatregelen als een verlies aanvoelen?
DEBOOSERE ¬ ‘Ik ben niet zonder zonden, het is al langer geleden maar, ik heb ook nog met de nodige vliegschaamte het vliegtuig genomen. Tegelijk denk ik: mijn grootmoeder zaliger heeft nooit de zee gezien, en ik weet niet of zij fundamenteel ongelukkiger was dan wie nu in Zuid-Amerika de reis van zijn leven beleeft.’
‘Verder promoot ik al jaar en dag de fiets: ik heb er meer dan 150.000 kilometer op zitten en heb zo al meer dan 100.000 euro in mijn zak gestoken, en mijn gezondheid heeft er evenmin onder geleden. Met de auto rij ik 90 kilometer per uur. Je komt veel verder met een volle tank en het tijdsverschil is minimaal. Vaker vegetarisch eten is goed voor je gezondheid, je portemonnee en het milieu. Dat is geen stap terug naar de geitenwollen-sokken-mentaliteit.’
Blijft er reden om hoopvol te zijn?
DEBOOSERE ¬ ‘Misschien is het tegen beter weten in, maar ik blijf zeggen dat er wel degelijk een toekomst voor ons is. Dit jaar zullen we nog meer dan eerdere jaren elektriciteit uit de zon halen. En met onze technische kennis van windturbines zijn we een wereldspeler. Daarnaast gaat de luchtkwaliteit er echt op vooruit. We ademen vandaag veel opgeluchter dan pakweg 50 jaar geleden. Hier zit zeker geen negatieve zwartdenker. Ik geloof in de kracht van mensen, alleen duurt het allemaal héél lang.’
