Eind jaren 1990 werd popzangeres Britney Spears wereldberoemd. Tien jaar later stond ze onder toezicht en haalde ze nog vooral het nieuws toen ze zich kaalschoor. Het inspireerde theatermaker Colette Goossens tot een voorstelling rond mentale kwetsbaarheid: Being Britney.
Colette Goossens (27)
Met Mijn broer: The Walrus maakte ze een voorstelling over haar overleden broer.
In Being Britney onderzoekt ze psychose.
Waarom een voorstelling over psychose?
Goossens ¬ ‘Het taboe rond psychische kwetsbaarheid is sowieso nog heel groot, maar rond psychose misschien nog het meest. Met Being Britney wilde ik het thema bespreekbaar maken en afstappen van de clichés. Ik wilde absoluut niet de meest hectische of grootse momenten in een psychose tonen. Media beelden psychose vaak verkeerd af, met een focus op mensen die criminele daden plegen. Ik wil psychose vooral loskoppelen van criminaliteit.’
‘Mensen met psychosegevoeligheid hebben nood aan verbinding, erkenning en kunnen delen.’
‘Wanneer je vertelt dat je een psychose ervaren hebt, lees je vaak angst in de ogen van mensen. Ik wilde psychose tonen in kleine, dagelijkse situaties die herkenbaar maar ook ondraaglijk en uitzichtloos zijn. Mensen in een psychose stellen zich juist heel wezenlijke vragen als: wie ben ik en wat doe ik hier? Ik geloof dat iedereen al op zo’n pad geraakt is, maar soms is het gewoon moeilijk eruit te geraken. Dat je er niet meer uit raakt is misschien wat een psychose een psychose maakt. Althans tijdelijk, want een psychose is geen definitieve toestand.’
Kun je iemand die een psychose doormaakt herkennen?
Goossens ¬ ‘Wat mij erg opvalt, is dat het lichaam voortdurend in spanning is. Snel en geagiteerd bewegen, vaak bang en onzeker, soms net zelfverzekerd. Maar naast die spanning is er vooral die typische blik. Die is belangrijk, omdat je voelt dat iemand niet meer helder kijkt. Er zit een soort staar in. Wouter Kusters (filosoof en schrijver, red.), schreef daarover iets moois: zodra je naar iets staart, wordt dat tweedimensionaal en kun je er niet meer omheen lopen. Daarop begin je je verbeelding te projecteren, waardoor snel hallucinaties of waanbeelden ontstaan. Uit een staar geraken is heel moeilijk.’ (Lees verder onder de foto.)
©Anna Carina Schoeters
Gaan we goed om met mensen die een psychose doormaken?
Goossens ¬ ‘Een van de pijnlijkste zaken voor mensen die het doormaken is volgens mij de eenzaamheid. De hulpverlening versterkt dat vaak, want we blijven zitten in een oude traditie van opsluiten, uitsluiten en contact verbreken. Terwijl voor mensen met een psychosegevoeligheid verbinding, erkenning en opnieuw iets kunnen delen het belang-rijkste zijn.’
‘Wanneer niets nog echt lijkt, is het bijvoorbeeld enorm krachtig om met iemand dichtbij smaken en geuren te kunnen delen. Maar wanneer elk vertrouwen en toekomstperspectief wordt afgepakt, wat vaak het geval is in psychiatrische instellingen, dan wordt het onmenselijk en uitzichtloos.’
‘Zelf heb ik veel geluk gehad met een groot vangnet van vrienden en familie, maar ik voel wel angst voor het wegvallen ervan. Ik weet niet of de psychose terugkomt en wanneer dat zou zijn.’
Speel je jouw voorstelling vooral voor mensen die al een psychose gehad hebben, of voor hun omgeving?
Goossens ¬ ‘Ik zou het fijn vinden als mensen die het zelf nog nooit ervaren hebben, zich kunnen herkennen in het personage en de voorstelling. Ik hoop dat de mensen die in contact komen met acute psychose de voorstelling zien. Dat er veel politieagenten, ambulanciers en zorgverleners in de zaal zitten. Mensen die de taak krijgen te colloqueren en anderen onmenselijk te behandelen. Ik wil hun laten zien hoe menselijk mensen in een psychose zijn.’
‘Ik krijg vaak het gevoel dat het geld dat naar onze bescherming zou moeten gaan, bij politie of defensie, veelal uitdraait op meer controle. Onze zorgsector is onderbemand en staat door een gebrek aan middelen op barsten. Therapiesessies die 80 euro per uur kosten vinden we normaal. Uitsluiting is een van de grootste oorzaken voor mentale kwetsbaarheid, maar wie in een kwetsbare positie kan zich 80 euro per week veroorloven om aan zichzelf te werken?’
Waarom krijgen we zo weinig vat op psychische kwetsbaarheden?
Goossens ¬ ‘In een samenleving waarin alles vooruit moet gaan, waarin geld en status heel belangrijk zijn en het populair geworden is om weinig te slapen en workaholic te zijn, gaan mensen massaal onderuit. Een op de drie mensen kampt met een psychische kwetsbaarheid. Dan zit de oplossing niet in zelfhulp, yoga of meditatie. De boekenrekken liggen vol met zelfhulpboeken, maar er zijn zo weinig boeken over zorgen voor elkaar, steun bieden en alert zijn voor elkaars kwetsbaarheden. Dat vind ik raar, want net die laatste zaken geven voldoening. Vrijwilligers bloeien vaak helemaal open omdat ze iets kunnen betekenen in het leven van iemand. Ik merk dat we daar steeds meer van weggaan en vind dat beangstigend.’
‘Ik wil psychose wegtrekken van criminaliteit.’
Welke rol spelen sociale media?
Goossens ¬ ‘In de abstracte wereld van het internet lijken we elkaar te kennen, maar dat is niet meer dan een versie van onszelf. Dat is niet het volledige verhaal. We lijken een dubbelganger te creëren. Het is vaak de beste versie, al is er nu ook de trend om de slechtste versie van jezelf op het internet te gooien. Daarop reageren mensen en oordelen ze. Misschien ben ik ouderwets, maar ik geloof niet in verbinding via een scherm. Ik geloof niet dat het bijdraagt aan mentale gezondheid of herstel. Ik geloof in op straat komen om dingen te verwezenlijken, mensen ontmoeten en contact leggen.’
Britney Spears deelt haar leven nu vooral op social media, waarom koos je haar als hoofdpersonage?
Goossens ¬ ‘Ik heb een hele grote fascinatie voor Britney Spears. Wat mij opviel, is hoe erg ze gehaat wordt en hoe weinig empathie ze krijgt. Nu deelt ze video’s waarin ze in haar woonkamer dansjes uitvoert. Ze krijgt duizenden diagnoses onder haar video’s. Mensen die daar hoogstwaarschijnlijk niet voor gestudeerd hebben en haar ook niet kennen, goochelen met allerlei termen. Als je haar Wikipediapagina naleest, dan zie je enkel haar successen en misstappen. Dat toont een gemene maatschappij die op entertainment teert. Ik voelde dat ik het imago van Britney Spears wilde herstellen.’
‘Hoe moet het zijn voor haar om een gewone dag door te brengen? Ik kreeg het gevoel dat het leven van Britney Spears lijkt op de ervaring van een psychose. Achtervolgd worden, het gevoel anders te zijn dan de rest van de wereld. Taken moeten uitvoeren die alleen jij kunt uitvoeren. Heel veel eenzaamheid, je misbegrepen voelen, onder controle staan en uiteindelijk ook echt in je vrijheid beperkt worden. Dat gebeurde allemaal in het echte leven van Britney Spears. Bij een psychose heb je die ervaringen ook, hoewel ze misschien niet echt zijn. Of wel. Dat is nog het moeilijkste begrip. En dan is Britney een prachtige metafoor. Want wat is er nu juist wel of niet echt in het leven van Britney Spears?’
