Wat hebben de Wetstraat 16 en onze natuurgebieden met elkaar gemeen? Bij beide zijn op dit moment alleen maar krekels te horen, ondanks de bijzonder ernstige situatie waarin wij ons bevinden. Het klinkt als een flauwe mop, maar helaas is het dezer dagen bittere realiteit. Terwijl premier Bart De Wever (N-VA) druk bezig is op vakantie in Japan met het delen van foto’s op Instagram – inclusief knipogen naar de droogte in België - blijft de verlossende weersomslag voorlopig uit.
‘Gelukkig komt er deze week een beetje regen aan, maar dat is lang niet voldoende om het gevaar te doen wijken’, kadert KU Leuven-hydroloog Patrick Willems. ‘De regen die deze week verwacht wordt, is hooguit voldoende om van een stilstand te kunnen spreken. We krijgen dus een week respijt, maar als er daarna opnieuw een droge periode volgt kan dit verregaande gevolgen hebben.’
En zelfs als het deze week plaatselijk met bakken uit de lucht valt is dat niet bepaald goed nieuws. Want door de lange, kurkdroge zomer is de grond zo droog en hard dat het water onvoldoende kan doordringen en veel sneller dan normaal weer wegvloeit.
Economische ramp
De droogte zet bovendien niet alleen de natuur onder druk, ook de economie deelt in de klappen. In meerdere landen moesten kerncentrales stilgelegd worden omdat er onvoldoende koelwater uit rivieren beschikbaar was en is het goederentransport via het water letterlijk drooggelegd, waardoor bedrijven niet voldoende snel bevoorraad kunnen worden en de productie stilvalt. Een scenario dat ook ons te wachten kan staan in de komende weken.
‘Bij ons is er op dit moment een captatieverbod langs de kleine onbevaarbare waterlopen. Daardoor kunnen landbouwers hun gewassen onvoldoende besproeien. Langs de IJzer in West-Vlaanderen is er ook een onttrekkingsverbod voor de industrie, en vanuit de Leie en Bovenschelde kan er onvoldoende water gewonnen worden om vanuit Gent de gebieden richting zee en het kanaal Gent-Terneuzen te leiden, om de verzilting van de grond tegen te gaan’, weet de hydroloog.
‘Bij ons is er op dit moment al een captatieverbod langs onbevaarbare waterlopen, waardoor landbouwers hun gewassen onvoldoende kunnen besproeien.’
Patrick Willems, hydroloog KU Leuven
Deze week werd nog bekendgemaakt dat er zout water uit de Westerschelde naar het kanaal Gent-Terneuzen gepompt zal worden om de waterstand op het minimumpeil te houden. Zit er te weinig water in het kanaal, dan wordt scheepvaart onmogelijk – en de Gentse zeehaven onbereikbaar – én kunnen de kanaalwanden en oevers instabiel worden.
Willems: ‘Verzilting van het water heeft daarnaast op termijn zware gevolgen voor de ecologie, natuur en landbouwgronden maar ook voor de industrie die het water uit die lopen gebruikt. Eenmalig kan dat niet veel kwaad, maar als dat almaar vaker gebeurt, gaat dat op termijn wel grote gevolgen hebben.’
Drinkwater van 4 op de 10 Vlamingen in gevaar
Het Albertkanaal tussen de Maas en de Schelde dat dwars door delen van Limburg en de Antwerpse Kempen loopt, vormt intussen een tikkende tijdbom. Het kanaal huisvest heel wat belangrijke industrie en is goed voor zo'n 40 procent van al het drinkwater van Vlaanderen. Het water voor het kanaal wordt gewonnen uit de Maas, maar net als alle andere rivieren droogt ook die levensader steeds meer op. ‘Op dit moment zit het debiet nog net boven de kritieke drempel van 35m³/ seconde, als het nog een paar weken extra droog blijft dan gaan we daar onder en begint het problematisch te worden’, zegt hij. ‘Van zodra het debiet onder die drempelwaarde zakt, kan het Albertkanaal niet meer toereikend bevoorraad worden.’
‘Door de zware beparingen van de verschillende regeringen is er niet voldoende geld om preventieve maatregelen ten volle uit te voeren.’
In een dergelijk scenario, waar we in 2022 al eens verkeerden, is er een actieplan voorzien. Concreet betekent dat, dat eerst de scheepvaart beperkt zal worden, vervolgens de industrie beperkingen opgelegd krijgt en ten slotte de drinkwaterwinning in het gedrang komt. Want ook hier moet steeds voldoende water aanwezig blijven om te verzekeren dat de kanaalwanden intact blijven. Intussen wordt het wegvloeien van water al zoveel mogelijk beperkt, onder andere door schepen alleen in groep door de sluizen te laten.
‘Voordat de drinkwaterwinning in het gedrang komt zou het wel tot ongeveer eind september droog moeten blijven. Dus de hoop is uiteraard dat de droogte daarvoor al zal ophouden, maar het blijft wel een scenario waarmee we rekening moeten houden, nuanceert Willems.
Besparen kost meer dan investeren
Uit politieke hoek blijft het intussen oorverdovend stil. Afgelopen jaren werd er weliswaar werk gemaakt van de Blue Deal, het plan van de Vlaamse regering om de waterzekerheid te garanderen en tegelijk weerbaarder te worden tegen extremen zoals overstromingen en droogte. ‘De ideeën en maatregelen die daarin vervat zijn, zijn zeker goed. Ze zijn gebaseerd op input van experts en de politiek heeft daar in theorie toch voldoende sense of urgency getoond’, maakt Willems zich sterk. ‘Maar door de zware besparingen is het budget op dat vlak onvoldoende. Nochtans verdienen zich die investeringen op lange termijn vanzelf terug.’
‘Als je berekening maakt kom je snel tot conclusie dat kost van niets doen veel hoger gaat zijn dan wat je kwijt bent om de droogterisico’s op een aanvaardbaar niveau te krijgen. Nu zit je met een hoge economische kost die je bovendien bij elke volgende droogte opnieuw moet betalen. En doordat we niet voldoende weerbaar zijn op dit moment, is de kans daarop ook veel groter, waardoor je in een vicieuze cirkel terechtkomt. Grondige investeringen voorkomen dat’, aldus Willems.
Maar ook in eigen tuin kan eenieder zelf op korte termijn zijn steentje bijdragen, vult hij aan. ‘Wij voeren het regenwater dat valt veel te snel af. Wie een grote gazon heeft, kan door de regenpijp los te koppelen eenvoudig ervoor zorgen dat het regenwater vanop het dak in de tuin in plaats van in de riolering terechtkomt. Idealiter zou wie kan ook een regenwaterput installeren, al vergt dat de nodige investeringen. Je kunt ongeveer de helft van het volledige waterverbruik van een huishouden dekken met regenwater, zoals het sproeien van planten, spoelen van het toilet of voor de wasmachine.’
