Doktoraatsonderzoeker Annelies Scheers
© Anneleen Van Kuyck

‘Iedereen die kan werken, moet werken’. Dat is de leuze van de Vlaamse regering. Maar die al te eenvoudige focus op jobs, jobs, jobs heeft in de praktijk perverse gevolgen. ‘Zonder aandacht voor de kwaliteit van het werk, versterkt het de sociale isolatie van de kwetsbaarste groepen in de samenleving.’

Simon Bellens

Annelies scheers (28)

Is onderzoeker aan het Department of Work & Organisation Studies aan de KU Leuven. Voor haar doctoraat bestudeert ze het Vlaamse activeringsbeleid, met een focus op vrouwen in kwetsbare maatschappelijke posities.

Het heet dat werken de beste bescherming tegen armoede is. Vanuit die gedachte zet het Vlaamse arbeidsmarktbeleid al enkele jaren in op specifieke doelgroepen die volgens de statistieken maar moeilijk hun weg vinden op de arbeidsmarkt. Denk aan jongeren zonder werk of opleiding, kortgeschoolden, of mensen met een migratieachtergrond. Daar, klinkt het, zit het grootste potentieel om het vooropgestelde doel van 80 procent werkzaamheidsgraad te bereiken.

Bovendien zou betaald werk deze groepen de vrijheid en mogelijkheden geven om deel te nemen aan de samenleving. Een sociaal verhaal, als je het zo bekijkt, maar de realiteit staat soms veraf van die doelstellingen.

Annelies Scheers onderzocht het Vlaamse activeringsbeleid, in het bijzonder voor vrouwen in kwetsbare maatschappelijke positie. Vaak hebben ze een migratieachtergrond, of zijn ze korter geschoold. ‘Het klopt dat de werkzaamheidsgraad in deze groep erg laag ligt’, zegt ze. ‘48 procent van de vrouwen met een niet-Europese migratieachtergrond heeft werk, tegenover 75 procent van de vrouwen geboren in België.’

‘Het gaat niet meer om wat iemand kan of zelf wil, maar om zo snel mogelijk vacatures in te vullen.’

Annelies Scheers

Maar hoewel die beroepsactivering begon uit een sociaal engagement, concludeert Scheers dat steeds meer zuiver economische drijfveren spelen. ‘We zien dat activeringsprojecten meer en meer inzetten op snelle tewerkstelling. Het gaat niet meer om wat iemand kan of zelf wil, maar om zo snel mogelijk vacatures in te vullen. Arbeidsomstandigheden of sociale vooruitgang doen er niet meer toe. Dat leidt amper tot vooruitgang, geeft ons onderzoek aan.’

Wanneer veranderde die focus volgens jou?

SCHEERS ¬ ‘In 2019, onder toenmalig Vlaams minister van Werk Hilde Crevits (CD&V). Onder druk van de krapte op de arbeidsmarkt kwam de focus te liggen op de invulling van openstaande vacatures en op knelpuntberoepen. Omdat Vlaanderen het activeringsbeleid uitbesteedt aan andere organisaties, zoals de VDAB, middenveldorganisaties of private spelers, is er bovendien veel versnippering en weinig controle. Maar de boodschap is duidelijk: iedereen moet aan het werk. Het gaat dus niet alleen om mensen met een uitkering. Het beleid spreekt alle niet-beroepsactieven aan. Ook mensen die langdurig ziek zijn en mensen die geen enkele uitkering krijgen maar wel thuis of als vrijwilliger belangrijk onbetaald werk doen. Daarvoor krijgen ze geen erkenning.’

Sommige activeringsprojecten zijn in handen van sociale ondernemingen die ook een commerciële poot hebben, bijvoorbeeld in de diensten­chequesector.

SCHEERS ¬ ‘Ondanks de intentie om vrouwen in een apart traject richting werk te begeleiden, zien we dat ze in zo’n geval door de krapte in de sector per definitie als huishoudhulp worden ingezet. Dat is belangrijk werk, maar staat los van de voorkeuren van de mensen zelf. Daardoor voelen ze zich betutteld en ondergewaardeerd.’

‘Wie thuis of als vrijwilliger belangrijk onbetaald werk doet, krijgt daarvoor geen erkenning.’

Annelies Scheers

‘Werk kan emanciperen, maar het kan je ook opnieuw vastzetten in de marge van de samenleving. Mensen komen nu wel in betaalde arbeid terecht, maar vaak is dat tijdelijk en slecht betaald. Sommige vrouwen die ik sprak kwamen al uit de schoonmaakhulp, maar waren uitgevallen omdat dat voor hen fysiek te zwaar was. Nu worden ze opnieuw in dezelfde sector geduwd.’

Hoe reageren ze daar zelf op?

SCHEERS ¬ ‘Vol frustratie. Vaak hebben ze het gevoel dat ze al heel erg hun best doen om zich te integreren. Ze volgen bijvoorbeeld Nederlandse les, maar dat lijkt nog altijd niet genoeg. Ze zien snel dat ze niet zullen doorstromen naar duurzamer werk. Dat zorgt voor stil protest. Ze beginnen het activeringsprogramma op de korrel te nemen, of komen gewoon niet meer opdagen.’

‘Sommige activeringsprogramma’s werken gericht rond solliciteren, maar andere zijn vrijblijvender. Dikwijls vervallen die in goedbedoelde laagdrempelige maar stereotiepe activiteiten om mensen te betrekken, zoals samen knutselen of yoga doen. Ik voel me hier in de kleuterklas, dat heb ik vaak gehoord.’

Hoe kan het Vlaamse activeringsbeleid beter volgens jou?

SCHEERS ¬ ‘Gelukkig zijn er ook heel wat goede activeringsprojecten. Denk maar aan sociale restaurants, of aan het restaurant Instroom van Seppe Nobels (Antwerpse chef-kok die werkt met voormalige vluchtelingen, red.). Daar krijgen medewerkers wel verantwoordelijkheid en eigenaarschap over wat ze doen, en gaat men er niet al bij voorbaat van uit dat ze niets of nog niets kunnen.’

‘Betaald werk hoeft ook helemaal niet voor iedereen de norm te zijn. Andere vormen van onbetaald werk zijn net zo waardevol.’ 

‘Het is belangrijk dat politici zich bewust worden van de negatieve gevolgen van hun beleidsprioriteiten in de praktijk. Ik heb veel begrip voor de aandacht voor de arbeidsmarktkrapte en voor knelpuntberoepen. Maar als je ziet dat de oplossingen daarvoor ten koste van de waardigheid van mensen gaan, dan moet je ingrijpen.’ 

Visie Nieuwsbrief inschrijven

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief!

Aanbevolen

 

Werkloosheidsuitkeringen beperken, een achterhaald...

Wie werkt zoekt, die vindt werk. Zeker op de krappe arbeidsmarkt van vandaag, lijkt dat een evidentie. Zo ‘evident’ dat heel wat politici vinden dat...
   18 juli 2024
 

ACV West-Vlaanderen krijgt gelijk in zaak tegen RVA

Eind april gaf de arbeidsrechtbank Marijke Deschutter uit Harelbeke gelijk in een zaak tegen de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA). ‘In 2018...
 West-Vlaanderen  15 juli 2024

Hoeveel anciënniteit kan ik meenemen als ik van werk...

In heel wat sectoren en bedrijven bestaan er afspraken rond bepaalde voordelen die gekoppeld zijn aan je anciënniteit, denk maar aan extra...
   10 juli 2024

Sluiting dreigt voor Audi Vorst

Bij Audi in Vorst verdwijnen dit jaar mogelijk nog 1.500 banen. De volledige sluiting van de fabriek dreigt. ‘Maar alternatieven moeten mogelijk...
   10 juli 2024