Buitenlandse werknemers maken zo’n vijftien procent uit van de Belgische arbeidsmarkt. Maar in de zorgsector ligt dat aandeel opvallend lager. Hoewel het aandeel buitenlandse zorgverleners met dertig procent toenam sinds 2015, heeft nog steeds maar een op de twaalf werknemers in een zorgfunctie, oftewel 8,3 procent, een andere nationaliteit. Dat blijkt uit cijfers van HR-dienstverlener Acerta.
‘In de zorg- en welzijnssector is een inhaalbeweging nodig om de diversiteit op de werkvloer te verhogen’, zegt Mark Selleslach van ACV Puls. ‘Zeker als we het grote personeelstekort willen wegwerken. Er moeten aanvullende maatregelen komen om meer mensen met een migratieachtergrond de kans te geven om een zorgopleiding te starten.’
Kerala
De laatste jaren experimenteerden verschillende zorginstellingen, ondersteund door de Vlaamse overheid, met aanwervingen uit het buitenland om een antwoord te bieden op de personeelskrapte. Dankzij het pilootproject ‘Aurora’ kwamen in maart bijvoorbeeld 22 verpleegkundigen uit Kerala, het zuidwesten van India, in Brussel aan. Na een voortraject in de Indische deelstaat volgden ze in België een vervolgopleiding om tenslotte vanaf 4 april aan de slag te gaan in een woonzorgcentrum.
‘Die helpende handen zijn absoluut nodig’, zegt Johan Truyens van vereniging voor 55-plussers Okra. ‘Het maakt echt niet uit vanwaar iemand komt om zorg te verlenen. Alleen merken we soms problemen als zorgverleners de taal niet goed kunnen, dus het is belangrijk om daarop in te zetten. Dat is nodig om bijvoorbeeld medicatieschema’s correct op te volgen, maar maakt bovendien een groot verschil in menselijk contact, hoe weinig tijd het personeel daarvoor helaas ook heeft.’
Daarnaast stelt Truyens zich ethische vragen. ‘Ook in India of Bangladesh is de behoefte aan zorgpersoneel is groot, moeten wij daar dan mensen gaan halen die daar net zo goed broodnodig zijn?’ Frances Martens van de verpleegkundeschool IVV Sint-Vincentius, die het project mee aanstuurt, geeft aan dat er specifiek in Kerala een overschot aan verpleegkundigen is, maar Mark Selleslach deelt die bezorgdheid.
‘Zorgpersoneel weghalen in landen of regio’s waar er tekorten zijn in de gezondheidszorg’, zegt hij, ‘draagt niet bij aan een wereldwijde verbetering van het recht op toegankelijke zorg. We hebben duidelijke criteria nodig om te bepalen in welke landen of regio’s van herkomst arbeidsmigratie geen negatieve gevolgen zal hebben.’
Misbruik
Bovendien is arbeidsmigratie erg gevoelig voor misbruiken. Onlangs nog legde een onderzoek van het ACV, Fairwork Belgium en Orbit vzw de verhalen bloot van uitgebuite arbeidsmigranten in België, vooral werknemers in de transportsector. Ze ontvingen geen of een gebrekkig loon, verbleven in slechte omstandigheden, en chantage door hun werkgever was schering en inslag. Zorgverleners uit India wilden uiteindelijk niet meewerken aan het onderzoek nadat ze met hun rekruteerders gesproken hadden.
‘Dat is veelzeggend’, zei Stefaan Peirsman van het ACV daarover in De Standaard. ‘Het wantrouwen is groot en ze zijn volledig afhankelijk van hun werkgever, onder andere voor de verlenging van hun verblijfsvergunning. Ongetwijfeld maken niet alle werkgevers misbruik van die situatie, maar de rotte appels krijgen te veel vrij spel.’
Volgens Selleslach is er daarom dringend een bindend kader over arbeidsmigratie in de zorgsector nodig tussen de overheid, vakbonden en werkgevers. Dat moet zorgen voor een betere ondersteuning van arbeidsmigranten, betere werk- en verblijfsomstandigheden, een proactiever beleid van de overheden om misbruik tegen te gaan en op die manier de afhankelijkheidsrelatie met een werkgever doorbreken.
Op donderdag 2 juni betoogt de non-profitsector in Brussel om op te komen voor meer personeel, hogere lonen en betere werkomstandigheden in zorg en welzijn. ‘Nooit meer terug naar de tijd van besparingen’, klinkt het.
