Tweelingbroers, waarbij de ene in een grote en de andere in een kleine onderneming werkt

Wie in een bedrijf met minder dan 50 werknemers werkt, moet het met heel wat minder doen dan wie in een grotere onderneming aan de slag is. Zowel voor loon en extralegale voordelen, als voor verlofdagen, flexibiliteit van uurroosters en opleidingsmogelijkheden komen zij er bekaaid van af. ‘Want voor kmo’s worden voortdurend uitzonderingen gemaakt, op kap van de werknemers.’

Dominic Zehnder

Een kwart van de werknemers in België was vorig jaar aan de slag in een kmo met minder dan 50 werknemers. Uit een nieuwe studie van de KU Leuven in opdracht van het ACV, blijkt dat die groep vaak met minder genoegen moet nemen dan hun collega’s bij een grote onderneming of de overheid. Zo krijgen die vaker maaltijd- en consumptiecheques, een hospitalisatieverzekering en een cafetariaplan. Maar ook op vlak van verlof heeft wie in een grote onderneming werkt een streepje voor. Gemiddeld genomen hebben die meer verlof boven op het wettelijke minimum van twintig dagen. Zij kunnen in bijna acht op de tien gevallen hun verlof vrij opnemen, terwijl dat bij kmo-werknemers maar voor minder dan zes op de tien geldt. 

Maar ook binnen de groep van de kmo-werkers is er een grote tweespalt, want wie in een onderneming met minder dan twintig werknemers aan de slag is, ziet heel wat zaken aan zijn neus voorbijgaan. Die ondernemingen krijgen alsmaar vaker een uitzondering wanneer er nieuwe regels opgelegd worden. Bovendien zijn ondernemingen pas vanaf 50 werknemers verplicht om een Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW) op te richten en sociale verkiezingen te organiseren, waardoor het moeilijker is voor de werknemers om hun situatie op bedrijfsniveau te verbeteren.  

Karige resultaten

In de Arbeidsdeal van oktober 2022, waarin onder andere het recht op deconnectie en een individueel opleidingsrecht zijn opgenomen voor alle werknemers, wordt een uitzondering gemaakt voor wie in een bedrijf met minder dan twintig werknemers werkt. Ook van de afschaffing van het ziektebriefje voor één dag zijn kmo’s met minder dan 50 werknemers uitgezonderd. Uit de studie blijkt dan ook dat nog steeds meer dan driekwart van de kleinere ondernemingen een ziektebriefje eist van wie één dag ziek is. 

Het recht op opleiding – vijf dagen per jaar in bedrijven met meer dan twintig werknemers, en één dag in de kleinere bedrijven – wordt voorlopig nog niet strikt nageleefd. Bijna driekwart van de werknemers in de kleinste bedrijven zegt niet de kans gekregen te hebben om in het afgelopen jaar een dag opleiding te volgen. Voor de bedrijven met meer dan twintig werknemers was dat zo voor de helft van de weknemers. 

Patrick Vandenberghe, voorzitter van ACVBIE, noemt de uitzonderingen problematisch. ‘In onze sectoren hebben wij nog nooit een onderscheid gemaakt tussen kleine en grote bedrijven bij het afsluiten van een cao. Zeker in de bouwsector werken wij met gesloten akkoorden om zo de medewerkers in alle bouwbedrijven – kmo’s bij uitstek – te beschermen. Zo kunnen al onze leden van dezelfde voordelen genieten. Dat nu onder druk van lobbywerk van werkgevers uitzonderingen komen in nationale wetgeving is een kwalijke evolutie.’

'Er komt een stroom aan klachten rechtstreeks bij ons terecht. Van het niet juist toepassen van loonbarema’s tot het niet aanbieden van sanitair op het werk.'

Maar waar de politiek volgens Vandenberghe steken laat vallen, is er een rol weggelegd voor de vakbond. ‘Wij zetten heel sterk in op het informeren van onze leden in de kleinere bedrijven. Wie niet kan terugvallen op een syndicale afvaardiging en vertegenwoordiging in het bedrijf moet zeker zeer goed geïnformeerd worden over zijn rechten. Er komt een stroom aan klachten rechtstreeks bij ons terecht. Van het niet juist toepassen van loonbarema’s tot het niet aanbieden van sanitair op het werk.’ 

Vechten voor minimum 

Nico werkt als installateur in een kmo en kan de bevindingen van de studie bevestigen. ‘Bestaande cao’s en nieuwe regels worden vaak niet nageleefd. Daar is geen tijd voor, klinkt het dan. Opleiding tijdens de werkuren heb ik tot op vandaag niet gekregen. Wij moeten op stellingen kruipen, maar niemand heeft een cursus stellingbouw gevolgd of heeft de kennis om een stelling te keuren. Zelfs het behalen van een noodzakelijk veiligheidsattest wordt niet mogelijk gemaakt. Ik heb dat zelfs nog nooit ergens moeten voorleggen, hoewel het verplicht is op heel wat bouwplaatsen.’ 

Waarom er uitzonderingen gemaakt worden voor kmo’s, begrijpt Nico niet. ‘We moeten nu al elke dag vechten voor het uiterste minimum. Vaak is er geen stromend water of zelfs maar een toilet op de werf. Zo kun je toch niet op een menselijke manier werken’, stelt Nico vast. ‘Het grootste probleem is de lage pakkans, waardoor de veiligheid en het welzijn op het werk in het gedrang komt.’ 

Ook Patrick Vandenberghe is absoluut vragende partij voor meer controles. ‘Zeker in sectoren met veel kleine ondernemingen. De praktijk leert dat er een groot verschil is tussen het onderhandelen en afsluiten van een cao en de effectieve handhaving daarvan.’ 

Extra vakantie

Ook voor ACV-voorzitter Ann Vermorgen moet er snel verandering komen. ‘Een kwart van alle werknemers in België moet het met minder voordelen en slechtere arbeidsvoorwaarden stellen, enkel door de grootte van hun bedrijf. Uit een bevraging die we vorig jaar zelf uitvoerden bij onze leden in kmo’s, blijkt dat een op de vijf niet of moeilijk rondkomt. Evenveel krijgen ook geen eindejaarspremie of dertiende maand. Ook de werk-privé-balans helt over naar de verkeerde kant.’ 

Gevraagd naar welke maatregelen nodig zijn om het werk en privé beter te combineren gaf maar liefst vier op de tien bevraagden vijf extra wettelijke verlofdagen per jaar als topprioriteit. Het vrij kunnen inplannen van vakantiedagen en glijdende werkuren vervolledigen de top drie. ‘Daarom pleit het ACV voor een extra week wettelijke vakantie, die werknemers vrij mogen opnemen om hun privéleven beter te kunnen combineren met hun werk. Ook wie voor de kinderen wil zorgen of mantelzorg wil opnemen voor familie, moet daar alle kansen toe krijgen. Het stelsel van het tijdskrediet moet daarom dringend weer in ere hersteld worden en toegankelijk gemaakt worden voor alle werknemers’, aldus Vermorgen.

Federlaas parlementslid Anja Vanrobaeys (Vooruit):
'Zeker nog marge o kmo-medewerkers te beschermen'

 

‘Onder andere de regeling rond ziektebriefjes, verplichte opleidingsdagen en het aanwijzen van een vertrouwenspersoon moet evengoed op kleinere bedrijven van toepassing zijn’, vindt Vanrobaeys. ‘Daarnaast is het voor ons zeker te overwegen om de grenzen voor een vakbondsafvaardiging, CPBW en ondernemingsraad te verlagen.’

Vanrobaeys wijst erop dat er tegelijk ook opgetreden moet worden om bedrijven niet langer kunstmatig op te delen in kleinere eenheden. Zij verwijst daarbij naar het voorbeeld van Delhaize. ‘Niet alleen ontsnappen verzelfstandigde winkels aan sociale verkiezingen, doordat elke winkel een individueel bedrijf wordt met flexi- en studentencontracten, is het waarschijnlijk dat veel winkels onder bepaalde drempels komen voor bijvoorbeeld de oprichting van een ondernemingsraad of CPBW.’

Federaal parlementslid Nawal Farih (CD&V): 'Elke werknemer moet op gelijke manier behandeld worden'

23907806 vierkant
‘Elke werknemer moet op een gelijke manier behandeld worden en toegang krijgen tot dezelfde sociale rechten, ongeacht de grootte van het bedrijf waarin ze werken. Kmo’s krijgen soms uitzonderingen op nieuwe wetgeving die werknemers beter wil beschermen. Vaak wordt aangehaald dat kleinere bedrijven minder middelen en slagkracht hebben om die nieuwe regels te implementeren. Het is onze taak om kmo’s te ondersteunen bij het uitvoeren van die nieuwe wetten in plaats van hun werknemers ervan de dupe te laten worden. Voor ons telt elke werknemer.'
 
Visie Nieuwsbrief inschrijven

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief!

Aanbevolen

SERV roept politici op niet te talmen bij regeringsvorming

De vakbonden en werkgeversorganisaties die samen de Sociaaleconomische Raad van Vlaanderen (SERV) vormen, presenteerden gisteren hun vijftien...
   16 mei 2024

Sociale verkiezingen in de chocoladefabriek

Wanneer ik een van de productiehallen van Kim’s Chocolates in Tienen binnenstap, waait een zoetige geur me tegemoet. Het moge duidelijk zijn: hier...
 Vlaams-Brabant en Brussel  16 mei 2024

Sociale verkiezingen in Vlaams-Brabant

Duizenden ACV-kandidaten staan klaar om de belangen van hun collega’s te behartigen
 Vlaams-Brabant en Brussel  15 mei 2024

Meer dan 1 op de 3 durft mening niet te uiten op werk

De komende twee weken kiezen ruim twee miljoen werknemers hun vakbondsvertegenwoordigers. Niet onbelangrijk, want voor meer dan een op de drie...
   13 mei 2024