Het huidige Belgische rouwbeleid, officieel ‘klein verlet’, vertrekt nog steeds enkel vanuit traditionele familiebanden. Wie een partner, kind of ouder verliest, heeft recht op een beperkt aantal dagen betaald verlof. Maar wie afscheid moet nemen van een vriend of vrienden wil bijstaan, bijvoorbeeld op de begrafenis van één van hun kinderen, valt uit de boot. Idem bij het verlies van een plusouder die niet officieel met jouw ouder samenwoont, een ex-partner, een buurvrouw voor wie je mantelzorg verleende of een andere betekenisvolle persoon. Ook voor een overleden tante, nonkel, neef of nicht bestaat geen regeling.
In zo’n geval zijn werknemers afhankelijk van de goodwill van hun werkgever om nog snel vakantiedagen te mogen opnemen om de uitvaart bij te kunnen wonen. Lukt dat niet, dan ben je mogelijk aangewezen op de huisarts.
'Rouw laat zich niet vatten in een administratieve definitie van familie. Mensen worden diep geraakt door het verlies van personen die juridisch misschien geen verwant zijn, maar emotioneel wel tot hun directe leefwereld behoren. Een modern rouwbeleid moet die realiteit erkennen.'
ACV Puls
Ziekenhuis Maria Middelares zorgt nu voor een primeur door die beperking te doorbreken met rouwverlof voor een vriend. Het maakt deel uit van de cao Werkgeluk die Maria Middelares afsloot met ACV Puls. Daarmee kiest de organisatie bewust voor een menselijker en eigentijdser rouwbeleid, dat beter aansluit bij de hedendaagse realiteit van veel werknemers.
‘Rouw laat zich niet vatten in een administratieve definitie van familie’, klinkt het bij ACV Puls. ‘Mensen worden diep geraakt door het verlies van personen die juridisch misschien geen verwant zijn, maar emotioneel wel tot hun directe leefwereld behoren. Een modern rouwbeleid moet die realiteit erkennen.’
Rouw volgt geen vaste kalender
Daarnaast voorziet het Oost-Vlaamse ziekenhuis ook andere belangrijke verbeteringen. Zo krijgen werknemers bij het overlijden van een ouder of stiefouder al jaren zeven dagen verlof in plaats van de wettelijke drie. Die extra tijd biedt ruimte om praktische zaken te regelen én om de eerste dagen na een verlies enigszins te overbruggen.
Werknemers kunnen bovendien in overleg met hun leidinggevende de verlofdagen spreiden volgens hun eigen behoeften. Die spreiding hoeft zich niet te beperken tot één jaar na het overlijden. Een belangrijk signaal: rouw volgt geen vaste kalender. Voor veel mensen blijven herdenkingsmomenten, verjaardagen of andere betekenisvolle data ook na het eerste jaar emotioneel zwaar. Verlies houdt niet op na twaalf maanden.
Robrecht Vanderbeeken, vakbondsverantwoordelijke ACV Puls: ‘Voor het overlijden van je kind of partner krijg je wel rouwverlofdagen en dat aantal is pas enkele jaren geleden opgetrokken van drie naar tien. In Portugal daarentegen voorzien ze daar twintig opeenvolgende betaalde rouwdagen voor. En in Denemarken krijgen werknemers zelfs een half jaar vrij wanneer zij een minderjarig kind verliezen.’
Een zorgzame werkvloer
De nieuwe regeling kadert in een bredere visie op welzijn op het werk. Maria Middelares wil niet alleen kwalitatieve zorg bieden aan patiënten, maar ook zorg dragen voor de eigen medewerkers. Daarom gaat er bij de terugkeer naar het werk eveneens aandacht naar collega's die een verlies hebben meegemaakt. Waar nodig kan ondersteuning worden voorzien, bijvoorbeeld via een buddy of extra begeleiding binnen het team.
'Wat heb je aan een rouwprotocol dat ergens op een gedeelde server staat als het diensthoofden en collega’s aan ‘rouwgeletterheid’ ontbreekt?’, vraagt Zoë Ghyselinck, professor in culturele en maatschappelijke storytelling aan de KU Leuven, zich af. ‘Een werkgever die zegt: ‘neem je tijd’, maar je geen tijd kan geven, en verder niet weet wat aan te bieden in de hoop dat het rouwproces is ‘afgerond’ van zodra je ‘na die tijd’ terugkeert? Elke werkvloer heeft nood aan ruimte voor rouw, voor vertraging, zodat een rouwende collega zich niet op een parking hoeft te verschansen om er rouw tot nader order ‘te parkeren.’
Bij verlies in een ziekenhuis denken we vaak in de eerste plaats aan het verdriet dat patiënten en hun naasten doormaken’, vult Aurélie Van Lancker, palliatieve zorgcoördinator Maria Middelares verder aan. ‘Maar het stopt niet daar. Aandacht voor de verlieservaringen van medewerkers is nodig. Daarom willen we een zorgzame rouwcultuur verder uitbouwen.’
Werkgevers inspireren
ACV Puls hoopt dat dit vernieuwende rouwbeleid andere werkgevers inspireert. Want steun, tijd en begrip op moeilijke momenten zijn echt geen luxe. Ze maken het verschil tussen het louter afhandelen van een formele regeling en een betrokken, menselijk personeelsbeleid. ‘Rouw is geen schakelaar die je uitzet zodra je opnieuw aan het werk gaat’, zegt ACV Puls. ‘Wie een dierbare verliest, draagt dat gemis vaak een leven lang mee. Net daarom is het belangrijk dat werkgevers niet alleen oog hebben voor de administratieve kant van een overlijden, maar ook voor de menselijke realiteit achter dat verlies.’
