Portret van Paul de Beer
© Melanie Marsman

Paul de Beer (64) is hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam. Vanuit die positie voedt dit zwaargewicht het publieke debat en adviseert hij de Nederlandse regering. Half maart krijgt hij de prestigieuze leerstoel Willy Calewaert 2022 van de Vrije Universiteit Brussel en Solvay Business School.

An-Sofie Bessemans
Hoe kijkt u naar de arbeidsmarkt?

DE BEER ¬ ‘Economen stellen arbeid vaak voor als een markt, met een vraag van bedrijven en een aanbod van mensen, waarin het loon voor evenwicht zorgt. Maar werk is meer dan een bron van inkomen. Vanuit dat marktdenken kun je maatschappelijke problemen zoals onvrijwillige werkloosheid en ongelijke kansen ook niet goed verklaren. Je kunt ze er evenmin mee oplossen. We hebben al lang vastgesteld dat mensen prikkelen om te werken, niet lukt door hen een uitkering te geven waar ze niet mee rondkomen.

Vanuit sociaalpsychologisch perspectief zien we dat werk ons zelfontplooiing geeft, sociale contacten, zinvolle tijdsbesteding, aanzien. Waarom verdient een verpleegkundige of onderwijzer veel minder dan iemand in de financiële sector die beleggingsproducten verhandelt? Niet door een hogere opleiding of grotere inspanning, maar door maatschappelijke machtsverhoudingen. Sommige mensen kunnen daarom meer inkomen opeisen ongeacht hun maatschappelijke bijdrage. Je inkomen zegt dan ook weinig over je echte verdiensten.’

‘De financiële sector is steeds machtiger geworden, maar geld verdienen met geld is niet productief. Speculatie draagt niet bij tot de welvaart, en laat de economie niet beter functioneren. Als bedrijven meer verdienen aan financiële activiteiten dan door productie, verdringt dat reële activiteiten, dat maakt ons armer. Het zorgt er ook voor dat enorme salarissen gaan naar wie niet opbrengt in de reële economie. Daardoor worden heel capabele mensen weggetrokken uit sectoren waar ze maatschappelijk beter tot hun recht zouden komen.’

'Ik pleit ook voor meer gesubsidieerde banen in de sociale economie'
Paul de Beer

Werk betekent meer dan alleen een loon, dan is het cruciaal dat iedereen zinvol aan het werk kan?

DE BEER ¬ ‘In de loop van de geschiedenis is het beleid er nooit helemaal in geslaagd om alle mensen actief te doen bijdragen tot de samenleving met betaald werk. De klassieke marktvisie denkt dat een lagere loonkost voor de werkgever de oplossing is, maar iedere keer blijkt dat dat amper helpt. Als je vraagt aan werkgevers waarom ze iemand aannemen, dan gaat het vooral om vertrouwen, niet zozeer de loonkost.’

‘Als je al wie geen baan heeft aan het werk wil, moet je de huidige inspanningen van begeleiden en bijscholen vertienvoudigen. Ik pleit ook voor meer gesubsidieerde banen in de sociale economie, en we moeten accepteren dat mensen die gesubsidieerde banen blijven doen. Dat is absoluut zinvol. In Nederland werd de sociale economie een zestal jaar geleden teruggedrongen in de hoop dat mensen in het normale circuit zouden instromen. Nu blijkt dat niet op te wegen tegen de meerwaarde van de oude regeling en wordt er gepleit om het weer in te voeren.’

In uw onderzoek benadrukt u de intrede van vrouwen in de arbeidsmarkt.

DE BEER ¬ ‘De standaardwerknemer in de tweede helft van de vorige eeuw was een man met een vaste voltijdse baan. In Nederland heeft de helft van de mensen in loondienst nu een deeltijdse baan, vooral vrouwen en vaak in groeiende sectoren. Meer nog dan mannen zoeken zij manieren om werk en gezin te combineren. Daarom moet het beleid van ondernemingen en overheden anders. Veel bedrijven die zich enkel richten op voltijds werken en opwaartse carrières brengen zo schade toe aan zichzelf.

Van nagenoeg de helft van de beroepsbevolking benutten ze zo het potentieel niet. De overheid kan zich ook beter richten op een standaard deeltijdse baan om uitkeringen of minima te bepalen. Het uitgangspunt moet zijn dat een baan van bijvoorbeeld 32 uur per week voldoende inkomen oplevert om van te leven. Ook het minimumloon en de minimumuitkeringen zouden daarop gebaseerd moeten zijn.’

'Veel werkgevers moeten meer pogingen doen om de uitstroom van werknemers tegen te gaan'
Paul de Beer

De werkloosheid is in Vlaanderen historisch laag, toch zijn er veel vacatures.

DE BEER ¬ ‘Je kunt mensen prikkelen om een opleiding te volgen, maar het zal even duren voor dat effect heeft. In sectoren als de zorg en het onderwijs moeten we beter plannen hoeveel mensen er nodig zijn. Belangrijk in die sectoren is dat mensen zeker kunnen zijn van de job, en dat het goed betaald is.’

‘Uitstroom tegengaan werkt beter dan instroom bevorderen. Dat veel mensen afhaken ligt aan de werkdruk, de emotionele belasting, de balans met het privéleven. Ik denk dat werkgevers veel meer pogingen moeten doen om die zaken aan te pakken. Kijk ook of je collectieve oplossingen hebt om mensen die deeltijds werken de kans te geven meer uren te doen, zoals met kinderopvang georganiseerd door het werk.’ 

Ondertussen krijgt de e-commerce voet aan wal.

DE BEER ¬ ‘Ja, en het brengt klassieke winkels en wie daar werkt in de problemen. Die mensen kunnen niet zomaar aan de slag in distributiecentra en magazijnen, hen moeten we goed leiden naar ander werk. De enorme toename in thuisbezorging met busjes en scooters zorgt ook voor vervuiling en verkeersonveiligheid. Moeten we heil verwachten van drones? Of kun en moet je als overheid ongewenste effecten tegengaan door samenwerking aan te moedigen tussen de pakjesdiensten die elkaar nu beconcurreren? Misschien moeten we hiervan ook een publieke voorziening maken, zoals het openbaar vervoer, waarvoor private partijen een concessie kunnen krijgen.’

2203r pauldebeerweb2

Is avond- en nachtwerk een slim idee?

DE BEER ¬ ‘Ik weet niet of dat toeneemt. Tot een jaar of zes geleden was meer dan 90 procent van alle werk op werkdagen tussen 8 en 18 uur. De permanentie bij de hulpdiensten en de zorg is natuurlijk gebleven, maar veel volcontinue ploegendiensten in de industrie zijn ook verdwenen. Er zijn weinig mensen die avondwerk prettig vinden. Ik zie het als een taak van vakbonden om ervoor te zorgen dat het vrijwillig gebeurt en met voldoende compensatie, zoals je in het weekend of na een bepaald uur dubbel betaald werd. Je merkt helaas dat dat aan het verdwijnen is.’

'Schijnzelfstandigen zouden verplicht als werknemer in dienst moeten worden genomen'
Paul de Beer

Het statuut van zelfstandige zonder personeel zit in de lift. In Nederland nog veel meer dan in België.

DE BEER ¬ ‘De Belgische vakbonden zijn gelukkig wel sterker dan de Nederlandse. In België is het belangrijk dat bepaalde sectoren zich niet kunnen onttrekken aan sociaal overleg, zoals in de platformeconomie, waar schijnzelfstandigheid welig tiert. Platformmedewerkers zijn in hoge mate vergelijkbaar met werknemers in loondienst. Hun belangen en rechten moeten dus ook collectief behartigd worden. Vakbondslidmaatschap is in Nederland veel minder gebruikelijk dan in België. We onderzoeken nu of de overheid dat lidmaatschap moet ondersteunen.

Tijdens de lockdowns hebben we gemerkt dat veel zogenaamde zelfstandigen slechts één opdrachtgever hebben en niet in staat zijn om een buffer op te bouwen of zelf hun werk te bepalen. Die schijnzelfstandigen zouden verplicht als werknemer in dienst moeten worden genomen.’

De Nationale Bank van België meldt dat nergens in Europa de winsten van bedrijven zo fors stijgen als bij ons. Maar de loonnormwet begrenst de loonstijging tot 0,4 procent boven op de index. Hoe kijkt u daarnaar vanuit Nederland?

DE BEER ¬ ‘België heeft een uniek systeem waarbij het rekening houdt met de buurlanden. Maar ook in Nederland pleit men ervoor dat lonen juist sterker omhoog moeten gaan. Eigenlijk is er weinig aanwijzing dat te hoge lonen een serieuze belemmering zijn voor concurrentiepositie of economische ontwikkeling. Een wettelijke regeling moet de vrije onderhandelingen niet aan banden leggen.’  

Visie Nieuwsbrief inschrijven

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief!

Aanbevolen

'Doe mij maar gepoetste bureaus op LinkedIn'

Je kent maar net elkaars naam, en je vraagt al meteen wat iemand doet. ‘Dan bedoelen we automatisch het beroep dat we uitoefenen’, zegt filosoof...
   21 juni 2024
 

Sluiting Ontex: sociaal bloedbad

In de fabriek van luierfabrikant Ontex in Eeklo is de productie maandagochtend hervat. Vorige week werd niet meer gewerkt sinds 13 juni het nieuws...
   21 juni 2024

ACVBIE organiseert geslaagde werfdag bouw

Op woensdag 19 juni organiseerde ACV bouw - industrie & energie werfbezoeken, tijdens de nationale werfdag. Meer dan 15.000 arbeiders op bijna...
   20 juni 2024

De terugkeer van 'volledige werkgelegenheid'

De werkloosheidsgraad in het Vlaamse Gewest zakte tot 3,6 procent in december 2023. ‘Vlaanderen rukt op naar volledige tewerkstelling’, concludeerde...
   06 juni 2024