Johan Deklerck is doctor in de criminologie. Als geboren en getogen Roeselarenaar werkt hij nog regelmatig samen met organisaties in West-Vlaanderen. Hij is actief als zelfstandig consulent rond (jeugd)criminologische thema’s binnen onderwijs, jeugdzorg, gevangenis, middenveld, bedrijven … Daarnaast doceert hij in Luxemburg en Genève over conflict en bemiddeling, en is hij auteur van o.a. De Preventiepiramide. We konden hem strikken voor een boeiend gesprek over toenemende agressie in onze samenleving.
‘We zijn geëvolueerd van een stabiele naar een onzekere wereld’, zegt Johan Deklerck. ‘Vroeger leefden we volgens een model dat religieus gefundeerd was. Er werd ons altijd en overal ingepeperd wat goed was en wat kwaad, en er was veel sociale controle.’
'Stress heeft twee gezichten: angst en agressie'
Johan Deklerck
‘De onvoorspelbare wereld van vandaag leidt tot controleverlies. Velen voelen zich onzeker over werk, geld, gezondheid en de toekomst. Het gevolg is stress, en stress heeft twee gezichten: angst en agressie. Als je wordt afgesnauwd of een opgestoken middelvinger krijgt, weet dan dat die persoon niet alleen kwaad is om wat er op dat moment gebeurt,’ aldus Deklerck, ‘maar om wat zich in zijn binnenste heeft opgestapeld.’
En dan is er de digitale stress. ‘Sociale media tonen perfecte levens: verre reizen, gelukkige families, succesvolle carrières. Ons brein weet dat daar veel fake gedoe tussen zit, maar ons gevoel neemt de bovenhand. Emoties zijn heel dikwijls sterker dan het verstand. Onder het oog van een camera kan er een handgemeen ontstaan tussen personen die weten dat die camera er hangt. Ik had dat nooit mogen doen, zeggen mensen dan als ze hun verstand terugvinden.’
Het belang van luisteren
‘Vroeger leefden we in een hiërarchische samenleving’, legt Deklerck uit. ‘Soms mocht een kind uit een arbeidersgezin niet verder studeren van zijn ouders. Je moet je plek kennen, zeiden die. De schooljuffrouw, de agent, mijnheer doktoor … die kregen vanzelf respect.’
‘Vandaag staat iedereen op gelijke hoogte. Mensen accepteren niet zomaar iets. Leraren, ambulanciers of loketbedienden krijgen vaker te maken met agressie. Iemand is niet tevreden met een oplossing of resultaat. Gevolg: stress slaat om in boosheid.
Als jongeren het gevoel hebben dat ze niet gehoord worden, zoeken ze een uitlaatklep. Dat kan agressie zijn. In groepsverband worden frustraties gedeeld en versterkt. En bij pubers is die groepsdruk vaak erg groot.’
‘Niet zelden wordt agressie ook over generaties heen doorgegeven. Wie opgroeit met weinig warmte, erkenning en veiligheid, draagt die pijn mee. Liefde tijdens de eerste levensjaren is onontbeerlijk.’ Daarom pleit Deklerck voor meer dialoog en aandacht: jongeren serieus nemen, naar hen luisteren en hen helpen om hun emoties op een andere manier te uiten.
Van frustratie naar verbinding
‘Je kan frustratie laten rotten in jezelf’, zegt Deklerck, ‘of je kan ze composteren: ze verwerken en er iets constructiefs mee doen. Sporten, tuinieren, klussen … brengt orde en kalmte in je hoofd. Praat met anderen. Verbinding is enorm belangrijk. Verenigingen, buurtactiviteiten, vrijwilligerswerk zijn heel erg nodig. Daarom is het zo jammer dat sommige beleidsmakers het middenveld niet naar waarde schatten. Ze drijven de groepen in onze samenleving nog verder uiteen.’
‘De overheid moet zorgen voor haar burgers en straffen waar nodig, maar dat is niet genoeg. Ik geloof in dialoog en herstel, bijvoorbeeld via gesprekken tussen dader en slachtoffer. Dat kan helpen om opnieuw rust te vinden.’
Tekst Philip Hoorne
