Illustratie psychotherapie
© Rutger Van Parys
 

Mentaal welzijn is geen luxeproduct. Uit een recente studie van CM blijkt echter dat mensen in armoede, vrouwen en mensen van andere origine moeilijker de stap zetten naar psychologische hulp. Schaamte, geldzorgen of tijdsgebrek zijn extra drempels die zij ervaren. En dan zijn er nog de wachtlijsten. ‘Wie weinig middelen heeft, moet vaak lang wachten. Te lang.’ 

Lies Van der Auwera
 25 oktober 2022

Uit het onderzoek van CM bleek dat vrouwen en mensen in armoede moeilijker hun weg vinden naar psychologische zorg. Terwijl net zij vaker te kampen hebben met mentale problemen. Voor vrouwen ligt het risico 1,4 keer hoger dan bij mannen. Bij mensen in armoede is dat 1,7 keer hoger. Onderzoekster Clara Noirhomme: ‘Armoede is duidelijk het grootste obstakel op weg naar psychologische zorg. Maar evengoed is vrouw zijn of een andere origine hebben een risicofactor. Zo grijpen mensen in armoede sneller naar medicatie als hulpmiddel. 73 procent van wie in armoede leeft, verkiest pillen, slechts 39 procent vindt de weg naar therapie. Daartegenover zet 51 procent van mensen zonder geldzorgen de stap naar psychotherapie. Als je dan de optelsom van risicofactoren maakt – vrouw, in armoede, van andere origine – dan weet je dat die groep amper de juiste zorg krijgt.’ Geld speelt zeker een rol, benadrukt Noirhomme: ‘Iedereen heeft in principe toegang tot psychologische hulp. Maar wie kan per consultatie gemiddeld 50 à 55 euro ophoesten?’

Geen luxeproduct

Zijn er dan geen goedkope alternatieven? Zeker wel. Alleen: je moet ze weten te vinden én er binnenraken. Andante is een van de 19 centra voor geestelijke gezondheidszorg (CGG) in België die zich specifiek richten op wie het minder breed heeft. Voor een gesprek betaal je hier standaard 11 euro of, wie recht heeft op verhoogde tegemoetkoming, 4 euro. In 2021 maakten 49 procent van de patiënten bij Andante daarvan gebruik. En zelfs als vier euro te veel is, is er ruimte om te bekijken wat mogelijk is. Hun visie is duidelijk: mentaal welzijn mag geen luxeproduct zijn.

Charlotte Aertsen, coördinator bij Andante voor jongvolwassenen van 14 tot 25 jaar: ‘Wij zijn eigenlijk een tweedelijnshulp. Dat wil zeggen: de jongeren die hier komen, zijn al aangemeld door een organisatie, zoals een JAC (jeugdadviescentrum, red.) of CLB (centrum voor leerlingenbegeleiding, red.), of een hulpverlener. Voor je hier effectief op gesprek bent, heb je vaak al een weg afgelegd. De wachtlijsten zijn bovendien overal problematisch. Tegen de tijd dat je een jongere op de wachtlijst contacteert, kan zijn situatie compleet veranderd zijn. Dagelijks moeten we mensen de hulp weigeren die ze nodig hebben. Wie 55 euro kan neertellen, zal die hulp sneller vinden in een privépraktijk. Maar dat kunnen veel mensen niet.’

Toch zijn er al wat stappen in de goede richting gezet, wil Aertsen benadrukken. ‘Sinds 2021 kun je ook bij geconventioneerde psychologen in eerstelijnshulp terecht voor 11 euro per sessie. Dat juichen we echt wel toe. We kunnen nu mensen sneller doorsturen naar een privépraktijk, terwijl dat vroeger geen optie was.’

Armoede leidt tot stress

Jeroen Wislet, psychotherapeut bij Andante, plaatst er toch nog een kanttekening bij: ‘Wie in armoede leeft, heeft vaak met heel veel stress te kampen. Mentaal welzijn heeft een heel andere invulling. Dan is het vaak handvaten of een reddingsboei aanreiken. We helpen met ademhalingsoefeningen, afleiding zoeken, vat krijgen op het slaap- en waakritme. Een luisterend oor en het overzichtelijk maken van de problemen kan het stressniveau helpen zakken.’

‘Psychologische zorg moet betaalbaarder worden voor de patiënt’, vindt CM-voorzitter Luc Van Gorp. ‘CM-leden doen vaak een beroep op de terugbetaling psychotherapie. We voelen dus dat de nood hoog is. Voor ons is het belangrijk dat we de psychologische zorg zo organiseren dat mensen van wie we weten dat ze meer te maken krijgen met psychologische problemen, makkelijker toegang krijgen tot de juiste hulp. De hervorming van de eerstelijnspyschologie is een stap in de goede richting, maar we moeten het aanbod uitbreiden en evalueren.’


Getuigenis: ‘Ik ben langniet de enigedie hulpnodig heeft’

Getuige geestelijke gezondheidszorg

Lindsy (18) kampt met trauma’sen is in begeleiding. ‘Ik heb al vrij veel meegemaakt. Toen ik twaalf was, heeft een medewerker van het CLB mij doorverwezen naar Tejo, een dienst voor jongeren die gratis gesprekken aanbiedt. Ik zat toen in het eerste middelbaar en voelde me heel slecht in mijn vel. Daarna heb ik ook een tijdje in een instelling gezeten. Na een tijdje zonder mentale begeleiding, heeft Kruispunt Mortsel (een eerstelijnshulp die nadien kan doorverwijzen naar gepaste hulp, red.) mij bij Andante gebracht. Ik kamp met trauma’s die leeftijdsgenoten zich niet kunnen voorstellen.’

‘Omdat ik geen geld heb, kan ik niets betalen. Toch kan ik blijven komen. Ik kom hier wekelijks, omdat het heel dringend en nodig is. Voor mij is Andante heel belangrijk. Jij bent een van de redenen dat ik hier nog zit, heb ik al eens gezegd tegen mijn psycholoog. Ik ben lang niet deenige die hulp nodig heeft. Toch voel ik in mijn omgeving nog steeds dat het een taboe is. In de toekomst wil ik graag zelf iets doen met mentale gezondheid.’

Denk je aan zelfmoord en heb je nood aan een gesprek, dan kun je terecht bij de Zelfmoordlijn op het nummer 1813 of via www.zelfmoord1813.be.

CM geeft tegemoetkomingen voor psychologische zorg, ook voor digitale trajecten. Lees meer op www.cm.be/mentaalwelzijn.

Visie Nieuwsbrief inschrijven

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief!

Aanbevolen

Landen of crashen: 91 procent haalt pensioen niet

Sinds tien jaar zijn oudere mensen weer vaker aan het werk. Maar dat komt met een stevige prijs, want velen onder hen gaan door tot ze uitgeteld...
   02 december 2022

'Onbetaald huishoudwerk is wél schaars'

Met Het is hier geen hotel! schreven Riet Ory en Eva Brumagne van vrouwenorganisatie Femma Wereldvrouwen een praktische gids om de kloof tussen...
   01 december 2022

Impact corona op mentaal welzijn van jongeren blijft...

Tien oktober is Werelddag Geestelijke Gezondheid. Een recente CM-studie wees uit dat de impact van covid op jongeren enorm groot was. De mentale...
   10 oktober 2022

Psychologische zorg blijft moeilijk toegankelijk

Vrouwen en mensen in armoede krijgen vaak niet de psychologische zorg die ze nodig hebben. Dat staat in een onderzoek van CM. Ook te veel Belgen...
   07 oktober 2022