Illustratie van arme en rijke wijk
© Rutger Van Parys

Hoe armer je wijk, hoe slechter je gezondheid. Dat blijkt uit een grootschalige studie van CM. 20 000 wijken in België werden opgedeeld op basis van het gemiddeld netto belastbaar inkomen per wijk. Met de adresgegevens van de 4,5 miljoen CM-leden kregen de onderzoekers zicht op een mogelijk verband tussen het inkomen en de omgang met gezondheidszorg. De conclusie is glashelder: naarmate de welvaart afneemt, wordt de zorgbehoefte alleen maar groter.

Lies Van der Auwera
 10 februari 2023

Onderzoekster Clara Noirhomme: ‘Het is niet de eerste keer dat dit soort onderzoek uitgevoerd wordt, maar nog nooit zo fijnmazig als nu. De opdeling in inkomenscategorieën geeft een duidelijk beeld van hoe zorg gebruikt wordt in armere en rijkere wijken.’

Acuut probleem

Enkele zaken vallen meteen op. Noirhomme: ‘De behoefte aan gezondheidszorg neemt toe naarmate de welvaart daalt. Wie in een armere wijk woont, heeft 80 procent meer kans om binnen het jaar te overlijden. Ook de cijfers rond diabetes waren verrassend: maar liefst 51 procent van de inwoners van de armste wijken heeft meer kans op diabetes in vergelijking met inwoners van de rijkste wijken.’

Wie meer middelen heeft vindt makkelijker de weg naar zorg, al van in het begin van de aandoening. Omgekeerd: hoe zwaarder de zorg, hoe meer bewoners uit arme wijken er gebruik van moeten maken. Noirhomme: ‘Ze hebben vaak minder toegang tot preventie of stellen zorg uit. Dat maakt dat, als ze dan ziek worden, de zorg vaak zwaarder is. Een goed voorbeeld is het tandartsbezoek. In de armste wijken lopen mensen 70 procent meer risico om helemaal geen tandarts te zien gedurende drie jaar. Daardoor komen ze vaak pas terecht bij de tandarts met een acuut probleem, zoals een abces.’

Gelijke toegang

Dat gezondheid direct te linken is aan armoede, valt niet te ontkennen. En dat mogen we niet toelaten, vindt CM-voorzitter Luc Van Gorp: ‘Vandaag bestaat al een statuut verhoogde tegemoetkoming voor de minst gegoeden. Maar wat als je daar net boven zit? Uit deze studie leren we dat de minst bedeelde groep veel ruimer is dan enkel wie vandaag een verhoogde tegemoetkoming krijgt. Daarom moeten we nadenken over een betere terugbetaling. Denk aan een muurtje: sommige mensen kunnen over het muurtje kijken, anderen hebben een stoel nodig. Sommige mensen hebben geen stoel en zullen er nooit over kunnen kijken. We moeten de terugbetaling zo organiseren dat de financiële drempel naar de gezondheidszorg voor alle groepen even laag is.’

Illustratie van rijke buurt

Op zoek in de wijk

Mensen zonder financiële zorgen vinden hun weg in de zorg wel, maar wat met wie verloren loopt? Dit fijnmazige onderzoek bevat gouden informatie voor wie ermee aan de slag wil op het terrein zelf. Geografisch kun je nu perfect de wijken aanwijzen waar mensen niet tot bij de juiste zorg geraken.

Het federaal project Community Health Workers, geleid door de ziekenfondsen, vult die leemte sinds 2021 in de armste wijken op. Met succes. Jef Claeys, coördinator van het Community Health Work-project: ‘Op dit moment werken er dertig mensen op het terrein in de armste wijken van Vlaanderen en Brussel. We gaan echt op zoek in de wijk zelf: op de pleintjes, op straat of in de sociale kruidenier. We zoeken de juiste plekken om met maatschappelijk kwetsbare mensen in contact te komen. Zodra er een vertrouwensband is, brengen we hen in contact met eerstelijnsgezondheidszorg. Hebben ze bijvoorbeeld een huisarts? Of zijn ze aangesloten bij een ziekenfonds? Vaak gaat het echt om de basis die ontbreekt. Over heel België hebben we al 18 000 acties ondernomen voor 4 900 mensen.’

‘Vandaag bestaat er al een statuut verhoogde tegemoetkoming voor de minst gegoeden. Maar wat als je daar net boven zit?’

Luc Van Gorp - CM-Voorzitter

Zhor Boulaich Kasmi, Community Health Worker in Borgerhout, spoort dagelijks mensen op en leidt hen naar de juiste zorg of dienst. ‘Ik probeer bruggen te bouwen met mensen op straat of op de pleintjes. Of ze vinden mij via mond-tot-mondreclame of via sleutelfiguren, zoals op school of in de moskee. Barrières neerhalen is mijn taak. Heel wat mensen durven niet naar de arts omdat ze denken dat het te duur is. Dan gaan ze vaak meteen naar het ziekenhuis. Ik zoek voor hen een huisarts, maak een afspraak en ga de eerste keer mee naar de dokter. Ik zie heel veel schrijnende situaties, maar het verschil dat we voor deze mensen kunnen maken, geeft veel voldoening.’

Kloof dichten

Van de straat naar het regeerakkoord, dan. Dat maakt alvast gewag van de ambitieuze belofte om tegen 2030 de gezondheidskloof met 25 procent te verminderen. Er is dus nog genoeg werk aan de winkel. De sleutel ligt volgens Van Gorp in de brede aanpak, waarbij aandacht voor gezondheid zich weerspiegelt op alle vlakken, de zogenaamde Health in all policies. Goede huisvesting, onderwijs, tewerkstelling … zijn allemaal deel van het verhaal.

Van Gorp: ‘We moeten gezondheidsdoelstellingen formuleren. Hoe kun je gezondheidszorg integreren op alle vlakken van de samenleving? Hoe kunnen mensen bijvoorbeeld in gezonde woningen leven? Of hoe kunnen we ervoor zorgen dat mensen minder antibiotica nemen? Daarin spelen we als gezondheidsfonds een belangrijke rol.’

In de kantlijn: 80 procent van alle CM-leden gaat minstens een keer per jaar naar de huisarts. Rijk en arm. Van Gorp: ‘De huisarts is een belangrijke poortwachter. Als je de huisarts een preventieve rol geeft, kan die vragen: ‘Hoe gaat het met jou?’ in plaats van: ‘Wat is je probleem?’. Het is zoeken naar manieren om iedereen te bereiken. Wat heeft iemand nodig om health in all policies te bereiken, in proportie naar betaalbaarheid, dat is het debat dat we moeten voeren.’

Visie Nieuwsbrief inschrijven

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief!

Aanbevolen

‘Ik heb lange tijd met een depressie geworsteld’

The Scabs-frontman Guy Swinnen gevat in vijf woorden. ‘Een verse tomaat met een beetje zout. Daarmee voel ik me gelukkig.’
   10 juli 2024

‘Spectaculaire daling van de armoede, dankzij beleid’ 

Na decennia van stabiele, zelfs licht stijgende, armoedecijfers, daalde de armoede in België tussen 2018 en 2022 met liefst 2,5 procent. 'Het gevolg...
   10 juli 2024

‘Kunstenaars hebben een maatschappelijke rol te vervullen’

Jazzpianist en componist Jef Neve gevat in 5 woorden. ‘Wat er gebeurt in de wereld, raakt mij ook.’
   10 juli 2024

‘Jobstudenten houden de boel recht’

Steeds meer scholieren en studenten zijn aan het werk, ook tijdens het jaar. Met gevolgen voor hun studie, maar jongeren zien ook premies, een...
   05 juli 2024