Oudere arbeiders aan het werk
© ID/ Valentin Bianchi
 

Sinds tien jaar zijn oudere mensen weer vaker aan het werk. Maar dat komt met een stevige prijs, want velen onder hen gaan door tot ze uitgeteld crashen. Negen op de tien werknemers zeggen de verhoogde pensioenleeftijd niet te halen zonder aangepast werk. ‘Een 60-jarige verpleger of bouwvakker is vandaag even versleten als een halve eeuw geleden.’

Nils De Neubourg
 02 december 2022

Zonder aanpassingen aan het werk ziet amper negen procent van de werknemers zich de pensioenleeftijd van 67 jaar halen. Een bevraging van bijna 10 000 werknemers door ACV in de provicie Antwerpen leidt tot die ontnuchterende conclusie. ‘Overal waar ik kom, hoor ik hetzelfde verhaal: op dezelfdemanier blijven werken tot op de verhoogde pensioenleeftijd is gewoon niet haalbaar’, zegt Els Cools, vakbondsverantwoordelijke voor de regio. ‘Veel mensen gaan door tot ze erbij neervallen.’

Dat neervallen bedoelt de regioverantwoordelijke ook bijna letterlijk. ‘Overal vertellen werknemers – arbeiders én bedienden – me hoe bang ze zijn om uit te vallen, voor zichzelf maar ook voor de collega’s. Ze merken in hun omgeving dat heel veel mensen langdurig ziek zijn: door fysieke letsels of door psychische druk, wat bijvoorbeeld tot burn-out leidt. Die trends zien we ook in de cijfers van bijvoorbeeld het Riziv of de overheidsdiensten.’

Die observaties verwonderen demograaf Patrick Deboosere (VUB) niet. Als expert in vergrijzing geeft hij aan dat ons lichaam nog even snel verslijt als 50 jaar geleden, maar dat we tegenwoordig wel steeds langer moeten werken. ‘Onze hogere levensverwachting is vooral te danken aan de betere leefomstandigheden. Maar een 60-jarige verpleger of bouwvakker is vandaag even versleten als een halve eeuw geleden.’

Toch zien we sinds een tiental jaar weer meer oudere mensen aan het werk. In 2012 werkte in België 40 procent van de mensen tussen 55 en 64 jaar. Dat cijfer steeg vorig jaar tot 55 procent. Een relatief nieuw gegeven, noemt Deboosere dat. ‘Tot pakweg tien jaar geleden daalde de pensioenleeftijd met de stijgende welvaart, en dat al sinds de Tweede Wereldoorlog. De kentering is een duidelijk gevolg van het beleid, niet omdat we langer wíllen werken.’

Het aantal werkende 55-plussers mag de laatste tien jaar dan wel gestegen zijn, toch ligt het Belgische cijfer lager dan het Europees gemiddelde. ‘Maar die statistieken zijn eigenlijk amper te vergelijken’, zegt Deboosere. ‘Want kijk je bijvoorbeeld naar het totaal aantal gewerkte uren over de gehele loopbaan, dan scoren België en Nederland vergelijkbaar, terwijl Nederland wel als gidsland wordt gezien. Bovendienstaan zieke Nederlandse werknemers twee jaar lang op de loonlijst van een bedrijf. Daardoor lijken heel wat oudere Nederlanders aan het werk, terwijl een deel ook gewoon uitgeblust thuiszit.’

 Minder uren gewenst

Het verminderen van het aantal werkuren staat met stip op één als de manier om het vol te houden tot de pensioenleeftijd. Volgens de ACV-bevraging ziet twee derde van de werknemers minder uren als een noodzakelijke aanpassing. Daarop volgt het krijgen van een minder zware taak. Alleen zijn die mogelijkheden er in de praktijk nauwelijks, antwoordden vier op de vijf bevraagde werknemers. Bovendien toont de bevraging dat systemen als tijdskrediet en landingsbanen niet altijd bekend zijn. En waar het mogelijk is, is het niet altijd een oplossing, geeft Cools aan. ‘Vaak blijft het werk gewoon liggen en moet het op kortere tijd afgerond worden. Bovendien moet je dat minder werken ook nog financieel aankunnen.’

Waar zal deze uitputtingsslag eindigen? ‘Als we niets doen naast het vasthouden aan de pensioenleeftijd zal dat aantal langdurig zieken alleen maar toenemen. Je verplaatst de kosten dan louter van de pensioenen naar de ziekte- en invaliditeitsuitkeringen’, besluit Cools.


'Dit volhouden tot 67 is onmogelijk'

Gunther (53)
getuige Gunter op zijn werk van industriele reiniging

 

'Mijn werk is echt handenarbeid: industriële reiniging, van petrochemische bedrijven tot kerncentrales. We werken hard en met lange en onregelmatige uren. Dat volhouden tot 67 jaar is gewoon onmogelijk. We zijn met heel zware machines in de weer. Ik probeerondertussen wat fysiek lichter werk te doen. Soms lukt dat, maar door het constante personeelstekort niet altijd. Na twintig jaar in dit vak voel ik hoe hard mijn lichaam versleten is. Een collega zit ondertussen al lange tijd thuis omdat hij twee nieuwe knieën nodig had. We offeren ons lichaam op voor geld, maar zullen we zo op lange termijn niet meer betalen aan ziektekosten dan wat het langer werken moet opbrengen? Ik hoop dat ik niet in een rolstoel aan mijn pensioen moet beginnen.'

Luc (58)

‘Ik werk veertig jaar in de bouwsector. De laatste tien jaar plan ik de plaatsing van ramen en deuren. In al die jaren was ik hooguit vier dagen ziek. En vakanties duurden nooit lang bij mij, want dan liep ik te ver achter met werk. Een drietal jaar geleden stapte ik over op een vier vijfde, maar de hoeveelheid werk bleef onveranderd, en wanneer ik ‘s maandags na een vrije dag op vrijdag aan de werkweek begon, kreeg ik al de vraag waarom ik bepaalde klanten nog niet had gebeld. Ondertussen werd een digitalisering doorgedrukt, zonder dat er naar mijn ervaring werd geluisterd. In de loop der jaren nam ik ook de stress en oplopende werkdruk mee naar huis. M’n vrouw merkte dat ik opvallend stil werd. Ik sliep slecht en moest me iedere ochtend steeds meer oppeppen om naar het werk te gaan. De huisarts zei me dat het vijf over twaalf was. Mijn hoge bloeddruk zei hetzelfde. Op doktersadvies ben ik nu thuis.’

Viviane (61)
221202 pensioen viviane

 

‘Je denk dat je alles aankunt tot het te laat is. Zeker als je geëngageerd bent, voel je de druk om zo hard mogelijk te blijven doorgaan. Na een periode van ziekte begin ik nu stilaan mijn draai weer te vinden op het werk. Gelukkig met steun van mijn directie. Enkele jaren geleden zette ik al bewust de stap om vier vijfde te werken. Maar zelfs dan moest ik op vrijdagnamiddag in bed bekomen van de week. Ik bleef zo doorgaan tot het niet meer ging en ben toen in tranen naar de dokter gegaan. Die heeft me drie maanden volledig laten rusten. Dat was echt nodig.’ 

‘Dankzij loopbaanbegeleiding, een luisterende huisarts, gesprekken met een therapeut en begrip van de werkgever heb ik mijn werk weer kunnen oppakken. Ik moet nog twee jaar tot mijn pensioen. Momenteel bouw ik mijn werkuren weer stilaan op, en ik kan mijn functie invullen met taken die haalbaar zijn.’

Carina (58) 

‘Samen met vier collega’s regel ik voor een groot bedrijf de aankoop van industriële onderdelen uit Azië. We voelen allemaal al jaren een steeds hogere druk en stress. Dat geven we ook aan, maar veel verandert er niet. Integendeel, bij het vertrek van een collega komt het werk op de andere schouders terecht. We krijgen dan wel de boodschap dat we wat meer moeten loslaten, maar tegelijkertijd voelen we in de praktijk wel de druk om al het werk verzet te krijgen. Zo crashte ik een tweetal jaar geleden al eens. Op doktersadvies bleef ik vijf weken thuis.'

'Na wat rust leek het beter te gaan, maar daarna kom je weer snel in dezelfde mallemolen terecht. Tot ik in mei weer bij de huisarts moest aankloppen. Rond me hoor ik dezelfde verhalen van collega’s, ook bij jongere collega’s. Maar zij hebben doorgaans nog wat meer reserve en kunnen wat langer in het rood gaan. Ondertussen wil ik heel graag weer aan het werk, maar als ik daarvoor informeer krijg ik van de leidinggevenden alleen de boodschap dat de werkdruk niet is afgenomen, integendeel. Welk signaal geef je dan aan je personeel?’

 
Visie Nieuwsbrief inschrijven

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief!

Aanbevolen

Dit was 2022: Visie's jaaroverzicht

2022 was een wisselvallig nieuwsjaar. Corona raakte na twee jaar eindelijk op de achtergrond, maar tegelijk kregen we af te rekenen met een ongezien...
   01 januari 2023

Arbeiders kampen dubbel zo vaak met burn-outs als bedienden

Nooit eerder zaten zoveel mensen langdurig ziek thuis. 485 435 werknemers en zelfstandigen in 2021, blijkt uit nieuwe cijfers van het Riziv,...
   27 december 2022

‘Al onze medewerkers zijn momenteel in gesprek’

Wie een klantenlijn probeert te bereiken, zal dit wachtzinnetje bekend in de oren klinken. Wat is er aan de hand dat steeds meer klantendiensten...
   20 december 2022

‘24/7 klaarstaan, dat houdt niemand vol’

‘Meneer pastoor’, dat hoort hij niet meer zo vaak. Geen habijt of kruisje rond de nek: aan niets is te zien dat er een priester voor je staat. Voor...
   15 december 2022